Właściwości lecznicze skrzypu od dawna są wykorzystywane w medycynie naturalnej. Polska nazwa rośliny pochodzi prawdopodobnie od charakterystycznego (pochodzącego od zawartego w roślinie krzemu) dźwięku przypominającego skrzypienie, gdy nastąpi się na zioło. Dzięki krzemowi włosy są lśniące i mocne i nie rozdwajają się, a paznokcie się nie łamią. Roślina jest prawdziwą skarbnicą łatwo przyswajalnej krzemionki, co czyni z niej zioło o wyjątkowych właściwościach prozdrowotnych i zapobiegających przedwczesnym procesom starzenia. Krzem odgrywa ważną rolę w procesie mineralizacji kośćca, zapobiegając jego odwapnianiu. W miejscu złamania kości poziom krzemu podnosi się aż kilkadziesiąt razy, by przyspieszyć regenerację po urazach.
Krzem jest pierwiastkiem śladowym, którego poziom w organizmie zmniejsza się wraz z wiekiem. Pierwiastek ten skutecznie powstrzymuje siwienie włosów, wzmacnia kruche paznokcie i włosy oraz zwiększa odporność na grzybice i zakażenia bakteryjne. Skrzyp działa także przeciwbakteryjnie i regenerująco.
Skład i właściwości lecznicze
Skrzyp polny zawiera potas i krzemionkę (kwas krzemowy – najbardziej obecny w zielonych pędach) oraz flawonoidy, alkaloidy (m.in. nikotynę), sole mineralne, azot, kwasy organiczne i saponiny, witaminy grupy C, karoten, garbniki.
Roślina ma różne pożyteczne właściwości i działa oczyszczająco, przeciwzapalnie, antyseptycznie, moczopędnie, stymuluje pracę gruczołów nadnerkowych, pomaga w pozbyciu się kamieni z narządów żółciowych, wzmacnia układ odpornościowy, poprawia bilans wodny i zapobiega odwodnieniu, uszczelnia naczynia krwionośne, pomaga w gojeniu się skaleczeń, wrzodów i czyraków, pozytywnie działa na włosy i paznokcie.
Napary i wywary z rośliny stosuje się do wspomagania leczenia zapalenia oskrzeli, biegunki, hemoroidów, reumatyzmu, zaburzeń czynności wątroby, dny moczanowej, anginy, przewlekłego kaszlu i innych chorób. Pomaga także przy wypadaniu włosów, potliwości i łojotoku.
Skrzyp wspiera leczenie schorzeń dróg moczowych, stosowany jest jako słaby środek moczopędny w mało nasilonych schorzeniach dróg moczowych. Dzięki obecności flawonoidów w roślinie zwiększa się objętość wydalanego moczu i usuwany jest nadmiar moczanów. Działa łagodnie rozkurczowo na drogi żółciowe i moczowe.
Odwary ze skrzypu można stosować pomocniczo w przypadku obfitych miesiączek, w krwawieniach z żylaków odbytu, w krwawieniach z nosa i płuc.
Ziele wspomaga leczenie owrzodzeń okrężnicy oraz wrzodów żołądka i dwunastnicy. Skrzyp stosuje się na oparzenia i popękane naczynka, uszkodzenia skóry, oparzenia, w stanach zapalnych skóry.
Zwalczanie objawów opuchlizny nóg
Picie herbatki ze skrzypu polnego zalecane jest również przy puchnięciu nóg, gdyż ziele działa moczopędnie i uszczelniająco na naczynia krwionośne, co wpływa na zmniejszenie obrzęków.
Skrzyp polny w profilaktyce miażdżycy tętnic
Zawarty w roślinie krzem utrzymuje elastyczność naczyń krwionośnych (tkanki łącznej), a flawonoidy zapobiegają odkładaniu się w nich związków tłuszczowych i utlenianiu cholesterolu. Ziele wzmacnia naczynka i zmniejsza ryzyko ich pękania.
Odwary z rośliny mogą służyć do płukania jamy ustnej w stanach zapalnych.
Występowanie i zbiór
Skrzyp rośnie dziko w całej Polsce na glebach piaszczystych, gliniastych i lekkich. Jest rośliną wieloletnią. Wytwarza dwa rodzaje pędów nadziemnych. Na przełomie marca i kwietnia pojawiają się jasnobrązowe pędy z zarodnikami. Po rozsianiu zarodników pędy te zamierają, a na początku maja na ich miejscu wyrastają zielone pędy przypominające jodełkę. Te właśnie pędy stanowią surowiec zielarski. Pędy skrzypu zbiera się od połowy lipca do końca sierpnia, ponieważ wtedy zawierają najwięcej krzemionki. Suszy się je w przewiewnym, zacienionym pomieszczeniu, w temperaturze nie wyższej niż 40 stopni Celsjusza.
Przepis na herbatkę ze skrzypu
Dwie łyżeczki suszonego ziela skrzypu zalać w filiżance wrzącą wodą i zaparzać 15 minut pod przykryciem, po czym odcedzić. Pić trzy razy dziennie.
Przepis na napar
Ziele skrzypu (60 g) zalewa się wodą (1 l) o temperaturze pokojowej i stawia się na ogniu. Należy gotować pół godziny, wyłączyć i pozostawić na dziesięć minut. Następnie napar przelać przez sito i można go stosować (najlepiej wykorzystywać do ciepłych okładów).
Przecedzonym odwarem namoczyć sterylną gazę i przyłożyć na ranę. Okłady należy zmieniać 3–4 razy dziennie.
Skrzyp polny, dzięki właściwościom przeciwzapalnym i uszczelniającym naczynia krwionośne, stosowany jest w pielęgnacji cery dojrzałej i naczynkowej. Krzem usprawnia proces gojenia, zwiększa zdolność skóry do zatrzymywania wilgoci i wspomaga wzrost włosów i paznokci.
Tonik ze skrzypu polnego
Napar sporządzony z dwóch łyżeczek suszonego skrzypu polnego odcedzamy i za pomocą wacika wklepujemy w umytą skórę, ze szczególnym uwzględnieniem miejsc, gdzie występują rozszerzone naczynka. Lek zapobiega rozszerzaniu naczyń krwionośnych.
Kąpiel o działaniu antycellulitowym z dodatkiem skrzypu polnego
Napar sporządzony z trzech garści ziół i 1 litra wody dolewamy do wody w wannie. Kąpiel powinna trwać ok. 10 minut. Kąpiele z dodatkiem wyciągu ze skrzypu polnego zapobiegają zaburzeniom układu krwionośnego poprzez wzmocnienie naczyń krwionośnych. Wyciąg ze skrzypu polnego usprawnia krążenie.
Ziele skrzypu jest stosowane do sporządzania mieszanek ziołowych mających zastosowanie w przypadku mocznicy, zapalenia pęcherza moczowego, zapalenia stawów, gośćca i zbyt obfitych miesiączek. W aptekach i zielarniach dostępne są preparaty z wyciągiem ze skrzypu zalecane przy złej przemianie materii, łuszczycy, łamliwości i kruchości włosów i paznokci.
Przeciwwskazania
Przy korzystaniu z ziół należy koniecznie zwracać uwagę na dawkowanie i nie przekraczać zaleconych dawek. W przeciwnym razie mogą się pojawić niebezpieczne objawy przypominające zatrucie pokarmowe. Należy wtedy pilnie wezwać lekarza i wypić dużą ilość wody, tym samym wypłukując szkodliwe substancje z organizmu.
Skrzyp polny zawiera antywitaminę B1, w związku z tym w przypadku długotrwałego podawania wyciągów z tej rośliny należy 1–2 razy dziennie przyjmować po 1 tabletce witaminy B1. Nie powinno się podawać leków opartych na skrzypie osobom z niewydolnością serca lub nerek, a szczególnie przy zapaleniu nerek. Nie powinny go przyjmować kobiety w ciąży i karmiące piersią oraz małe dzieci. Niebezpieczne może też być stosowanie skrzypu przy różnych chronicznych chorobach. W razie wątpliwości należy się skontaktować z lekarzem specjalistą.
Opracowane na podstawie:
L. Bremness, Wielka księga ziół, Warszawa 1991; A. Ożarowski, W. Jaroniewski, Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, Warszawa 1987
