Nazwa rzeki Pilicy pochodzi od słowa „pilić”, tzn. szybko coś robić, ponaglać, śpieszyć się. W nazwie kryje się wiele prawdy o rzece. W górnym odcinku Pilica ma znaczny spadek wynoszący 5%. Wypływa z obszaru Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, z wysokości 346 m n.p.m., na zachód od średniowiecznego miasta Pilica. Całkowita długość rzeki to 319 km, z czego na województwo łódzkie przypada 170-kilometrowy odcinek. Rzeka na całej swej długości jest nieuregulowana, co znacznie podnosi jej walory przyrodnicze.
Szerokość koryta rzeki dochodzi do 100 m, stanowi więc znakomite miejsce dla spływów kajakowych. Średnia temperatura wody w lecie wynosi 17,6°C, dzięki temu rzeka jest użytkowana jako miejsce kąpieli wodnych i relaksu.
Szlak kajakowy Pilicy ma 325,4 km zaczyna się od Szczekocin. Górna część szlaku od miejscowości Pilica przez Żarnowiec, Koniecpol do Maluszyna jest uciążliwy z uwagi na wąskie koryto i liczne przeszkody. Od Maluszyna (238 kilometr) spływ jest stosunkowo łatwy. Odcinek środkowej Pilicy od Maluszyna do Sulejowa nadaje się do spływów kajakowych nawet dla początkujących kajakarzy. Brzegi Pilicy to wspaniałe miejsca do kąpieli. Można popłynąć z dziećmi. Naturalne, urozmaicone koryto, malownicze krajobrazy i czysta woda (III i II klasa czystości wód) zachęca do wypoczynku. Pilica naprawdę zachwyca. Pokonanie odcinka Maluszyn-Sulejów wymaga ok. 5 dni wiosłowania. Można oczywiście skorzystać z oferty prężnie rozwijających się gospodarstw agroturystycznych, oferujących zarówno nocleg jak też wyżywienie z elementami kuchni regionalnej.
Zagroda Wyobraźni “Nad Czarną i Pilicą”
Zagroda Wyobraźni to klimatyczny skansen, którego ideą jest ochrona i promocja dziedzictwa natury i kultury doliny środkowej Pilicy. Położony jest w malowniczym krajobrazie piotrkowskiej wsi, wśród lasów i łąk w Tarasce.
Dolinie Pilicy towarzyszą lasy, a największe kompleksy są między Sulejowem a Żądłowicami. Widoki z kajaka są ciekawe i zauroczą niejednego turystę! Pilica jest jedyną rzeką w Polsce, której jest poświęcony skansen.
Na wysokości Tomaszowa Mazowieckiego Pilica zasilana jest wodami „Niebieskich Źródeł”. Stanowią one jedną z największych atrakcji przyrodniczych woj. łódzkiego i objęte są ochroną w postaci rezerwatu przyrody.
„Małpi Most” w Trzech Morgach
Trzy Morgi nad Pilicą, w pobliżu Stobnicy (województwo łódzkie, powiat piotrkowski) to miejscowość, w której znajduje się słynny „Małpi Most”. Zbudowana przez okolicznych mieszkańców kładka piesza umożliwia przejście na drugą stronę Pilicy. Najbliższe przeprawy drogowe przez Pilicę znajdują się w odległości ok. 20 km od tego miejsca (Sulejów, Przedbórz). Przy Małpim Moście startują liczne spływy kajakowe, a w przeszłości była tu prężnie funkcjonująca stanica harcerska, w której organizowano letnie obozy. Aktualnie to miejsce jest wdzięcznym obiektem plenerów malarskich i fotograficznych.
Pilica jako naturalna przeszkoda obronna była świadkiem wielu scen batalistycznych w okresie I wojny światowej, zwanej Wielką wojną. Okolice wsi położonych w pobliżu Zalewu Sulejowskiego były miejscem dwóch poważnych potyczek wojsk rosyjskich z wojskami austrowęgierskimi, w których zginęło około 6000 żołnierzy. Pozostałością po nich są mogiły wojenne na cmentarzach w Wójcinie i Opocznie oraz pozostałości po okopach w lasach tomaszowskich i opoczyńskich.
Dąbrowa nad Czarną (prawy dopływ Pilicy), wieś w powiecie piotrkowskim jest znana obecnie jako cicha spokojna miejscowość, w której zbłąkani turyści mogą odpocząć od zgiełku cywilizacji. Mało kto jednak z nas wie, że ma ona o wiele bogatszą historię niż kilka współczesnych ośrodków wytwórczych województwa łódzkiego.
Początek wsi można datować na okres sprzed 1176 roku, kiedy miejscowość i okoliczne parcele przekazane zostały przez Kazimierza Sprawiedliwego aktem fundacyjnym sulejowskiemu Zakonowi Cystersów. Z czasem miejscowość stała się słynna za sprawą garncarstwa, którego początki należy przypisać panowaniu Kazimierza Wielkiego. Dąbrowa stała się prężnym i aktywnym ośrodkiem rzemieślniczym, do którego na naukę i praktykę przybywali uczniowie z całego obszaru ziem polskich. Jeszcze w końcu XIX w. we wsi było pięćdziesięciu garncarzy, którzy wyrabiali różne naczynia użytkowe oraz kafle służące do budowy pieców. Niestety ta piękna tradycja rzemieślnicza zaczęła szybko zanikać. Już w okresie dwudziestolecia międzywojennego w miejscowości praktykowało 3 garncarzy, a gdy zmarli nie było ich kontynuatorów.
