Występują w nim: szczupak, troć jeziorowa, okoń, leszcz, płoć, sieja, lin, sielawa, stynka, sum, węgorz, wzdręga i krąp.
Nazwa jeziora pochodzi od istniejącego na przesmyku przy jeziorze średniowiecznego grodziska (lit. szurpus – straszny, pile – gród).
Jezioro posiada nieregularny. Powierzchnia Jeziora Szurpiły wynosi 82 ha a maksymalna głębokość to prawie 47m. Brzegi jeziora są strome a miejscami dostęp do wody ogranicza pas trzciny. Dno jest piaszczyste i żwirowe z licznymi kamieniami.
Szurpiły to jezioro przepływowe, zasilane przez wiele drobnych strumieni. W środkowej części jeziora znajduje się wyspa o nazwie Pustelnia. Porastają ją drzewa liściaste.
Na Górze Zamkowej wznoszącej się nad jeziorem znajdują się pozostałości (trzy pierścienie wałów obronnych) średniowiecznego grodziska jaćwieskiego, istniejącego od IX do XIV w. Grodzisko nie było trwale zamieszkane, służyło jako schronienie na wypadek zagrożenia najazdem.
Jezioro Szurpiły znajduje się na terenie Suwalskiego Parku Krajobrazowego. Jest jednym z jezior otaczających Górę Zamkową.
Na terenie jeziora istnieją tylko dzikie zejścia do wody. Brak jest zorganizowanych kąpielisk. W miesiącach letnich można tu obserwować barwny kobierzec łąk torfowych.
