W naturze jest dużym krzewem dorastającym do 6 m wysokości. Jest gatunkiem długowiecznym, który owocuje do ok. 150 lat. Jego żółte kwiaty zebrane po kilkanaście w baldachy, są pożytkiem dla pszczół. Liście ma ciemnozielone, szpiczaste, jesienią przebarwiające się żółtoczerwono. Z uwagi na walory dekoracyjne przebarwiających się jesienią liści, a także wczesną porę kwitnienia, dereń często uprawiany jest w ogrodach jako roślina ozdobna. Ważną zaletą jest odporność zarówno kwiatów, jak i pąków kwiatowych na niskie temperatury – wytrzymują bardzo srogie mrozy. W swoim naturalnym środowisku rośnie zwłaszcza w zaroślach i na zalesionych stokach rejonów o łagodnym klimacie. Kwitnie przed rozwojem liści, od marca do kwietnia.
Jest stosowany również na wysokie żywopłoty. Jest to krzew o skromnych wymaganiach, który dobrze się czuje na słońcu i w półcieniu, znosi gleby wapienne, susze i zanieczyszczone powietrze. W cieniu owocuje słabo i ma luźniejszy pokrój.
Owoce są soczyste, a w smaku kwaśne (stosunek cukrów do kwasów 3:1, zatem nie nadają się do bezpośrednio spożycia). Bogate w taniny, polifenole, kwasy organiczne, witaminę C i antocyjany. Nadają się na przetwory, np. marmoladę, dżem, nalewki (dereniówka), nadzienie do cukierków i wypalankę - na Słowacji zwaną drienkovica, a w Niemczech Dirndlbrand.
Ma działanie antyseptyczne, pomaga zwłaszcza w utrzymaniu higieny jamy ustnej. Obłupana z kory gałązka kwitnącego derenia, pogryziona na końcu jest skutecznym środkiem do czyszczenia zębów.
