Objawami demencji są: problemy z pamięcią, utrudniona komunikacja społeczna, dezorientacja, problemy z abstrakcyjnym myśleniem, zmiany nastroju, zmiany osobowości, otępienie, utrata inicjatywy, apatia. Najczęstszą przyczyną demencji jest choroba Alzheimera. Jest to choroba atakująca ludzki mózg. Mikołaj Choroszyński w swojej książce pt. „Dieta mind. Sposób na długie życie” wprowadza w tajniki rozwoju i przyczyny powstawania demencji i choroby Alzheimera, podaje metody jak im zapobiegać.
Mózg jest odżywiany przez najbardziej rozbudowaną sieć naczyń krwionośnych. Z każdym uderzeniem serca tętnice dostarczają od 20 do 25% ogółu krwi, która niesie pożywienie bilionom znajdujących się w nim komórek. W trakcie intensywnego wysiłku psychicznego mózg może zużywać nawet do 50% zawartego we krwi tlenu. Kora mózgowa pełni ważną rolę w kontroli różnych funkcji i czynności organizmu. Znajdują się w niej skupiska komórek nazwane istotą szarą.
Kora mózgowa jest najbardziej pofałdowaną częścią mózgu, dzięki temu, jej powierzchnia całkowita wynosi około 2,2 m2.
Poszczególne obszary kory mózgowej odpowiadają za określone funkcje. W ten sposób można podzielić ją na pięć płatów:
- płat czołowy: odpowiada za planowanie, podejmowanie działań i szukanie rozwiązań,
- płat ciemieniowy: odpowiada za orientację przestrzenną,
- płat skroniowy: odpowiada za mowę, pamięć i słuch, rozpoznawanie dźwięków,
- płat potyliczny: odpowiada za wzrok,
- płat brzeżny: najstarsza część kory (limbiczna), odpowiada za emocje, popęd seksualny, głód, pragnienie, kontroluje strach i agresję.
Praca mózgu przebiega w pojedynczych komórkach. Dorosła osoba ma blisko 100 bilionów komórek nerwowych z siecią połączeń ponad trzech trylionów punktów. Sygnały bioelektryczne przebiegające przez sieć neuronów tworzą podstawę uczuć, myśli i wspomnień. Z biegiem lat i kolejnymi doświadczeniami tworzą się nowe ścieżki o rożnym
typie i sile przekazu. To właśnie te nowe szlaki są wytłumaczeniem, dlaczego potrafimy zakodować i odtworzyć myśli, wspomnienia, umiejętności oraz wiemy, kim jesteśmy.
Dzięki technice tzw. neuroobrazowania jesteśmy w stanie zobaczyć, jakie rejony mózgu są aktywne przy konkretnych czynnościach np.: patrzeniu, czytaniu, mówieniu, słuchaniu, myśleniu. Mózg cały czas się rozwija, na jego wewnętrzną architekturę mają wpływ: doświadczenia i umiejętności, które zdobywamy w ciągu życia. W czasie chorób demencyjnych (neurodegeneracyjnych), jak choćby choroby Alzheimera, zaburzeniu ulegają połączenia komórek nerwowych.
Postępująca choroba Alzheimera prowadzi do obumierania komórek mózgu i zaniku tkanki. Z biegiem czasu zmiany dotykają prawie cały mózg. Kora mózgowa kurczy się, uszkadzając obszary zaangażowane w planowanie, myślenie. Proces ten szczególnie dotyka hipokamp, odpowiedzialny za zapamiętywanie oraz tworzenie nowych wspomnień.
Degeneracja komórkowa sprawia również, że komory w śródmózgowiu wypełnione płynem komórkowym powiększają się, właściwie z dnia na dzień, tworząc coraz większe puste przestrzenie.
W powstawaniu chorób demencyjnych ważną rolę odgrywa proces starzenie się białek. Polega on na tym, że do białek „przyczepia się” cukier i powoli je niszczy. Produkty starzenia się białek, czyli peptydy beta-amyloidowe, są lepkie i bardzo łatwo tworzą złogi. Te z kolei zaczynają łączyć się w coraz większe skupiska nieprawidłowo sfałdowanych białek, tworząc tak zwane płytki starcze, które odkładają się między komórkami nerwowymi, co prowadzi do ich śmierci. Dodatkowo hamowane jest działanie niektórych enzymów pozwalających wykorzystywać glukozę przez neurony. Glukoza jest głównym paliwem mózgu, więc niedożywione komórki umierają.
Choroba rozwija się stopniowo i niezauważalnie nawet przez 20 lat przed diagnozą. We wczesnych stadiach płytki mogą zostać wykryte w tomografii mózgu przed pojawieniem się objawów. Mamy wtedy sporą szansę by maksymalnie spowolnić rozwój choroby.
W późniejszym stadium chorzy mylą się, zaczynają mieć problemy z pamięcią, odnalezieniem się w pracy i społeczeństwie. Pojawiają się trudności z zarządzaniem pieniędzmi, wyrażaniem się i ogólną organizacją. Ta faza choroby nazywana jest umiarkowaną i trwa od 2 do 10 lat. Wtedy też większość chorych jest diagnozowana. Podczas dalszego rozwoju choroby zmienia się osobowość chorego i jego zachowania. Obserwuje się problemy z rozpoznawaniem znajomych i rodziny.
Faza zaawansowana trwa zwykle od roku do 5 lat. W ostatniej fazie kora mózgowa jest już zdegenerowana w takim stopniu, że chorzy nie są w stanie o siebie zadbać, nie komunikują się z otoczeniem, nie rozpoznają nikogo i nie okazują żadnych uczuć, nawet w stosunku do najbliższych.
Czynniki obniżające ryzyko demencji
Jednym z elementów spowalniających rozwój choroby jest dobrze rozwinięta sieć neuroprzekaźników.
Mówiąc obrazowo – jeżeli droga zawalona jest skupiskiem skręconych białek niezdolnych do transportu niezbędnych składników odżywczych pomiędzy komórkami, część neuronów przestaje funkcjonować. Tą trasą „nie przejedzie” żadna informacja. Jeśli zaś jest bardzo dobrze rozwinięta sieć połączeń, to mózg skorzysta z „objazdu”, a informacja dotrze do celu. Więc im więcej będzie rozwiniętych połączeń (sieć neuroprzekaźnikow), tym dłużej zajmie chorobie zakłócenie całego szlaku.
Jak wpłynąć na rozwój sieci neuroprzekaźników?
Oto należy dbać przez całe życie. Mózg nie znosi lenistwa. Trzeba go ćwiczyć. Ćwiczony odwdzięczy się sprawnością. W każdym wieku można, a nawet należy się uczyć. Jeżeli choroba jest już zdiagnozowana, lekarze zalecają proste aktywności: rozwiązywanie krzyżówek czy też sudoku. Ważne jest, aby korzystać jak najwięcej z drożnych połączeń i nie dopuścić do ich degradacji.
Mózg nie znosi nie tylko lenistwa intelektualnego. Jego wrogiem jest bezczynność. Regularna aktywność fizyczna znacząco poprawia ukrwienie mózgu. Dzięki temu organ ten jest lepiej odżywiony. Osoby aktywne mają większe rozmiary mózgu w porównaniu z osobami nieaktywnymi. Różnice utrzymują się w trakcie starzenia się organizmu.
Osoby obciążone genetycznie mogą dzięki aktywności fizycznej nie dopuścić do rozwoju choroby. Natomiast sama regularna aktywność fizyczna ogranicza progres choroby na każdym jej etapie.
Regularne spacery u osób starszych, u których spowolnieniu uległy funkcje poznawcze, poprawia znacznie aktywność mózgu odpowiedzialną za pamięć, ponieważ regularna aktywność fizyczna znacząco polepsza ukrwienie mózgu.
