Ciekawostki turystyczne: Wąwóz Kraków - najpiękniejszy wąwóz skalny polskich Tatr Zachodnich

Wąwozu Kraków jest malowniczym kanionem stanowiącym boczne odgałęzienie Doliny Kościeliskiej. Nazwa Kraków została nadana ze względu na podobieństwo wąwozu do ulicy w Krakowie. Z miastem tym związane są również nazwy kilku części wąwozu: Rynek, Plac pod Ratuszem, Wawel i Kościół Mariacki.

Ma łączną długość ok. 3 km i powierzchnię ok. 2,3 km². Wylot znajduje się na wysokości ok. 1040 m n.p.m., tuż przed Wyżnią Kościeliską Bramą, w górnej części Polany Pisanej, po jej wschodniej stronie, zaś górą Wąwóz Kraków podchodzi wysoko w zachodnich stokach Ciemniaka. W górnej części rozgałęzia się na dwie odnogi oddzielone od siebie Wysokim Grzbietem. Oprócz tych dwóch głównych odnóg do Wąwozu Kraków opada kilka mniejszych żlebów i kotłów. 

Wąwóz zbudowany jest głównie ze skał węglanowych i powstał w wyniku krasowienia, czyli rozpuszczania skał przez wodę. Dlatego znajduje się w nim ponad 120 jaskiń, z których 8 ma ponad 100 metrów długości. 

Część wąwozu była kiedyś korytarzem jaskini, której strop zawalił się. W wąwozie występują też inne formy typowe dla obszarów krasowych: nyże, leje, żłobki krasowe, także mosty skalne.

Tuż za wejściem do wąwozu, po prawej stronie, w skale znajduje się figurka Matki Boskiej. Podobno została ona umieszczona na pamiątkę śmierci pasterza, który zginął na zboczach Saturna.

Dalej, przez kilka minut idziemy wąskim korytarzem, a z obu stron towarzyszą nam wysokie skalne ściany porośnięte bujną roślinnością szczelinową, mszakami i paprociami. W wielu miejscach ściany popodpierane są patykami, które ustawiają dzieci w obawie, że wąwóz się zawali. Dno jest usłane kamieniami, w lecie zazwyczaj suche – jedynie po większych opadach zaczyna nim płynąć wartki potok. Po zimie, ze względu na duże zacienienie wąwozu długo zalega w nim śnieg, utrudniając przejście.

Następnie wychodzimy na Rynek – nieco szerszą rówień znajdującą się pod podejściem do Smoczej Jamy. W tym miejscu kończy się udostępniona turystycznie część Wąwozu Kraków. Po wyjściu ze Smoczej Jamy mamy widok na prześwitujące między drzewami, w odległości kilkuset metrów turnie – Saturn i Ratusz.

Wyższe partie są zamknięte dla ruchu turystycznego i objęte ścisłą ochroną, również ze względu na występowanie niezwykle rzadkich gatunków roślin. Wąwóz zawalony jest tutaj drzewami i poprzegradzany progami (najwyższy z nich ma wysokość około 10 m). Wyżej wąwóz znacznie się rozszerza. Część doliny zatraca charakter kanionu, jeden z biegów natomiast staje się Żlebem Trzynastu Progów – kolejnym wąwozem, tym razem znacznie bardziej stromym (trudności wspinaczkowe), przypominającym pozbawioną stropu jaskinię.

W otoczeniu Wąwozu Kraków są liczne przykładu lasu urwiskowego, bywają tutaj dzikie zwierzęta, włącznie z niedźwiedziem i wilkiem, można natknąć się na pomurnika – niezwykle rzadki gatunek ptaka, z charakterystycznymi czerwonymi piórami na skrzydłach. Występuje tu bogata flora, m.in. w Tatrach opisana tylko na dwóch stanowisk pluskwica europejska (drugie jej stanowisko opisano w Organach). Ponadto z rzadkich w Polsce gatunków roślin występują: storczyk drobnokwiatowy, starzec pomarańczowy, przymiotno węgierskie i ostrołódka karpacka.