Ciekawostki turystyczne: Schronisko PTTK na Hali Ornak

Pierwszym obiektem turystycznym w Dolinie Kościeliskiej była altana turystyczna zbudowana przez Towarzystwo Tatrzańskie w 1875 r. przy Lodowym Źródle w pobliżu polany Stare Kościeliska. Drugą altanę Towarzystwo Tatrzańskie zbudowało na Polanie Smytniej w 1892 r., obok krzyża Wincentego Pola, trzecią w 1896 r. nad brzegiem Stawu Smreczyńskiego. Niestety z biegiem lat wszystkie trzy budynki uległy zniszczeniu.

Pierwszym schroniskiem turystycznym stał się w 1909 r. duży szałas pasterski na Polanie Pysznej wydzierżawiony przez Sekcję Narciarską TT od Zarządu Dóbr hr. Zamoyskiego. Zostało ono przebudowane w latach 1910 -1911, w kolejnych latach prowadzono takie prace modernizacyjne jeszcze kilkakrotnie. W czasie II wojny światowej dawało schronienie partyzantom i kurierom tatrzańskim w drodze na Węgry. Schronisko uległo zniszczeniu w 1945 r. w czasie walk Niemców z partyzantami.

Po wojnie na Małej Polanie Ornaczańskiej zbudowano schronisko, które do dziś służy turystom. Jest to piękny budynek, utrzymany w stylu nowozakopiańskim, projektu Anny Górskiej.

Uroczystego otwarcia schroniska dokonano 8 sierpnia 1948 r. W 1973 r. odsłonięto w schronisku tablicę pamiątkową Walerego Goetela, działacza ochrony przyrody, prezesa PTT, a potem Komisji Turystyki Górskiej PTTK.

Schronisko jest otoczone kompleksem leśnym, który jest obszarem ochrony ścisłej. Schronisko posiada 49 miejsc noclegowych w pokojach od 2- do 8-osobowych. Z okien schroniska rozpościerają się widoki na Kominiarski Wierch, Bystrą, Błyszcz. W schronisku znajduje się sala jadalna, bufet oraz kuchnia. Turystom wydawany jest tradycyjnie bezpłatnie wrzątek. Schronisko nie posiada podłączenia do sieci elektrycznej, wieczorem obiekt oświetlany jest za pomocą agregatu prądotwórczego. Oświetlenie zastępcze pozyskiwane jest z akumulatorów i prądnicy. 

W przeszłości Dolina Kościeliska w której górnej części jest schronisko była związana z przemysłem hutniczym. Srebro, miedź i antymon wydobywano tu już od końca XVw. Od końca XVIIIw. wydobywano głównie rudy żelaza. W Starych Kościeliskach przetapiano tę rudę, była kuźnia, chaty robotników, karczma, leśniczówka i kościółek dla robotników. Nazwa doliny pochodzi od kościółka.

Karczma  stała na polanie przy mostku prowadzącym do Lodowych Źródeł i Bramy Kraszewskiego, dzierżawił ją od hrabiego Władysława Zamoyskiego Jan Słowiński.

Przez Dolinę Kościeliską, a dalej przez Tomanową Przełęcz prowadziła trasa na Słowację, którą podróżowali kupcy z jucznymi końmi i przemytnicy. Na trasie napadali nieraz na nich zbójnicy, o czym świadczą historyczne przekazy, a także nazwy skał za którymi czyhali zbójnicy: Zbójnickie Okna, Zbójnicka Turnia, Zbójnicki Stół.
Pod koniec XVIII wieku w Dolinie Kościeliskiej pojawili się pierwsi turyści. Od 1815 r. dolina stała się już dla turystów bardzo popularna – wędrowano nią aż na szczyt Bystrej, by podziwiać wschód słońca.

Natchnienie do swoich utworów czerpali tu tacy znani twórcy, jak: Deotyma, Wojciech Gerson, Seweryn Goszczyński, Walery Eljasz-Radzikowski, Kazimierz Przerwa-Termajer, Stefan Żeromski i wielu innych.
Dolina Kościeliska była też ulubionym miejscem dla poszukiwaczy skarbów, o czym świadczą liczne, pozostawione przez nich znaki na skałach.