Publikacja powstała przede wszystkim w oparciu o kolekcję londyńskiego Koła Polaków z Indii z lat 1942–1948, przekazaną do zasobu IPN w 2019 roku w ramach projektu Archiwum Pełne Pamięci.
Najcenniejszą jej cześć stanowią dokumenty wytworzone w latach 1942–1948 w Indiach, a także w ZSRS, Iranie, Afryce i Izraelu: dokumentacja aktowa, w tym m.in. lista uchodźców polskich przewiezionych do Indii, na której znajduje się około 5 tysięcy nazwisk, fotografie ilustrujące życie w polskich osiedlach w Indiach, wydawnictwa i pięknie ilustrowane kroniki harcerskie.
Zbiór uzupełniają materiały związane z działalnością Koła Polaków z Indii z lat 1942–1948, w skład których wchodzą: biuletyn Koła, fotografie ze zjazdów, materiały redakcyjne do książki „Polacy w Indiach 1942–1948 w świetle dokumentów i wspomnień” oraz relacje.
Instytut Pamięci Narodowej zaprasza na dyskusję o przygotowanym przez Archiwum IPN albumie, które odbędzie się 21 stycznia 2026 roku o godz. 12.00 w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie (ul. Marszałkowska 107).
W rozmowie o książce udział wezmą autorzy:
- Anna Płońska i Wojciech Kujawa;
- Andrzej Chendyński prezes Koła Polaków z Indii;
- dr hab. Janusz Wróbel.
Dyskusję poprowadzi Marzena Kruk, dyrektor Archiwum IPN.
Wydarzeniu towarzyszyć będzie prezentacja dokumentów i pamiątek związanych z osiedlami polskich uchodźców w Indiach.
Na mocy porozumienia podpisanego 21 marca 2019 r. pomiędzy przedstawicielami Koła Polaków z Indii 1942–1948 – Wandą Kuraś i Danutą Pniewska a Instytutem Pamięci Narodowej do Archiwum IPN trafiły unikatowe dokumenty dotyczące około 6 tysięcy uchodźców polskich ewakuowanych po 1941 r. z ZSRR, którzy w oczekiwaniu na powrót do Polski spędzili kilka lat w osiedlach indyjskich. Największa grupa, licząca około 4,5 tys. Polaków, głównie dzieci i młodzież, zamieszkała w osiedlu Valivade koło miasta Kolhapur.
W Valivade bardzo duży nacisk kładziono na edukację. W osiedlu znajdowały się kościół, szpital, gimnazja, licea, szkoła Instruktorek Gospodarstwa Wiejskiego, cztery szkoły powszechne, trzy przedszkola, biblioteka, pracownia artystyczna, teatr amatorski, świetlica, sklepy, warsztat. Delegatura Opieki wydawała w Bombaju dwutygodnik „Polak w Indiach” wraz z dodatkiem dla dzieci „Słoniątko Indyjskie”. Bardzo dobrze zorganizowane życie społeczne i kulturalno-oświatowe wytworzyło wśród mieszkańców więzi, które przetrwały do dziś.
Przekazane do Archiwum IPN dokumenty można podzielić na dwie grupy. Pierwsza to dokumentacja związana z działalnością Koła. Składają się na nią biuletyn Koła, dokumentacja fotograficzna ze zjazdów Koła, materiały redakcyjne do książki „Polacy w Indiach 1942–1948” oraz relacje.
Druga grupa to materiały wytworzone w latach 1942–1948 w Indiach, ale także w Rosji, Iranie, Afryce i Izraelu. Na zbiór składają się głównie fotografie, dokumentacja aktowa, wydawnictwa, ręcznie ilustrowane kroniki harcerskie. Najcenniejszym nabytkiem w tej grupie materiałów jest oryginalna lista uchodźców polskich przewiezionych do Indii, na której znajduje się około 5 tysięcy nazwisk.
Na fotografiach możemy odnaleźć miejsca takie jak: Kolhapur, Valivade, Jamnagar, Balachadi, Bombaj, Bandra, Panchala, Chandoli, Karachi, w których żyli i przebywali Polacy w Indiach. Największa podgrupa to fotografie ukazujące życie w obozie Valivade – wygląd osiedla, uroczystości religijne, edukację, harcerstwo, sport, teatr, kontakty z okolicznymi mieszkańcami oraz codzienne zajęcia.
W pozyskanej dokumentacji znajdują się także fotografie i dokumenty związane z ks. prałatem Zdzisławem Peszkowskim, m.in. fotografie z okresu świeckiego, kiedy druh Peszkowski organizował polskie harcerstwo w Indiach, zdjęcia ze święceń kapłańskich oraz fotografie ze spotkań z kard. Stefanem Wyszyńskim i papieżem Janem Pawłem II.
