Chorzy na niedrobnokomórkowego raka płuca z rearanżacją ALK stanowią ok. 4,5-5 proc. wszystkich chorych na raka płuca. Są to jednak pacjenci młodzi, nawet po 20. roku życia. W grupie chorych na raka płuca poniżej 40. roku życia stanowią oni aż 20 proc. Pacjenci starsi, po 60. czy 70. roku życia, niezmiernie rzadko taką rearanżację posiadają. Co szczególnie istotne, jest to również rak częściej występujący u osób nigdy niepalących papierosów i u kobiet.
Nowotwór ten charakteryzuje się szybkim namnażaniem komórek nowotworowych i wysokim ryzykiem przerzutów do ośrodkowego układu nerwowego.
Ryzyko wystąpienia przerzutów do ośrodkowego układu nerwowego w przypadku chorych z rearanżacją ALK jest bardzo wysokie i wynosi nawet 60 proc. u nowo rozpoznanych chorych, a w grupie leczonej - prawie 80 proc.
– tłumaczy prof. Dariusz Kowalski, kierownik Oddziału Zachowawczego Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie, prezes Polskiej Grupy Raka Płuca.
U chorych z rearanżacją ALK powinno się wykonywać co najmniej tomografię komputerową w celu sprawdzenia, czy nie ma przerzutów do ośrodkowego układu nerwowego, a najlepiej badanie z użyciem rezonansu magnetycznego (MRI).
Zdaniem specjalistów przerzuty do ośrodkowego układu nerwowego bardzo źle rokują. Według prof. Kowalskiego dają bardzo różne objawy, w zależności od liczby, rozmiarów i umiejscowienia zmian.
Wśród objawów ogólnych eksperci wymieniają:
- bóle i zawroty głowy,
- nudności,
- wymioty,
- zgon – chory może bowiem umrzeć z powodu zatrzymania krążenia lub oddechu.
Objawy mogą się jednak różnić w zależności od tego, czy przerzuty są umieszczone w płacie skroniowym, czołowym bądź potylicznym.
Jeśli w płacie czołowym, to mamy zwykle zmiany osobowościowe, w skroniowym – zmiany dotyczące narządu ruchu, a w płacie potylicznym - zmiany dotyczące widzenia.
– wylicza prof. Dariusz Kowalski.
Pacjentka z rakiem płuca Małgorzata Maksymowicz, założycielka grupy wsparcia „Rak płuca” na Facebooku potwierdziła, że przerzuty do mózgu zmieniają osobowość pacjenta.
Są chyba najtrudniejsze, bo bliscy mają poczucie, że tracą osobę, którą kochają, z którą żyją. Jest to bardzo trudne, bo nagle w domu znajduje się obca osoba, często agresywna.
– mówi Małgorzata Maksymowicz.
Innowacyjna i skuteczna terapia
Prof. Paweł Krawczyk, kierownik Pracowni Immunologii i Genetyki, Onkologii i Alergologii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie podkreślił podkreślił, że zanim pojawiły się leki celowane na raka płuca z rearanżacją ALK – tzw. inhibitory ALK - był to jeden najgorzej rokujących nowotworów, m.in. dlatego, że często od początku była to choroba rozsiana. „Gdy zaczęliśmy stosować inhibitory ALK, rokowanie zaczęło się poprawiać” – podkreślił. Lek pierwszej generacji (kryzotynib) nie przedłużał bardzo istotnie przeżycia pacjentów, ani czasu wolnego od progresji (kiedy choroba jest albo stabilna albo w remisji). Jednak kolejne generacje tych leków sprawiły, że niektórzy chorzy z rakiem płuca z rearanżacją ALK żyją kilka lat.
Obecnie inhibitory ALK drugiej generacji (alektynib, cerytynib i brygatynib) dostępne są w Polsce dla pacjentów z rakiem płuca z rearanżacją ALK już w trzecim stopniu zaawansowania klinicznego, którego nie można leczyć radykalnie, czyli operacyjnie. Można je stosować w ramach programu lekowego.
Są to bardzo dobre leki (...), bardzo byśmy jednak chcieli, aby w pierwszej linii leczenia znalazł się inhibitor trzeciej generacji.
– zwraca uwagę prof. Kowalski.
Obecnie jest on stosowany dopiero po niepowodzeniu terapii wcześniejszymi inhibitorami.
Jak zaznaczył onkolog, aktualizacja badania klinicznego nad tym lekiem (lorlatynib), która ukazała się kilka miesięcy temu wskazuje, że zastosowanie go w pierwszej linii obniża ryzyko przerzutów do ośrodkowego układu nerwowego o 90 proc.
Nawet jeśli są przerzuty, to ten lek na nie działa i powoduje ich regresję.
– tłumaczy prof. Kowalski.
Zdaniem ekspertów jest on nie tylko skuteczniejszy od starszych inhibitorów ALK, ale ma również dobry profil bezpieczeństwa. Obecnie jest on rekomendowany w pierwszej linii terapii przez Europejskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej (ESMO).
