Najnowsze badania wykazują, że łączenie intensywnego nasłonecznienia - szczególnie na obszarze głowy - z wysoką temperaturą otoczenia może prowadzić do zakłóceń w funkcjonowaniu procesów poznawczych. W efekcie, podczas upałów odczuwamy subiektywne uczucie dyskomfortu.
Hipertermia - objawy
W czasie upałów drastycznie wzrasta niebezpieczeństwo hipertermii, czyli podniesienia temperatury ciała o 2-4 stopnie, jest nad wyraz realne. Ten stan może generować rozdrażnienie, trudności w koncentracji, zmęczenie i nawet agresję.
Te czynniki wpływają na nasze samopoczucie:
- Temperatura powietrza,
- Wiatr,
- Wilgotność powietrza,
- Przebywanie w zacienionym miejscu,
- Wystawienie się na działanie promieni słonecznych.
Te czynniki z kolei kształtują, jak szybko pot odparowuje z naszej skóry, co łączy się z mechanizmami termoregulacji organizmu.
Krew, przepływając przez mięśnie, odbiera z nich ciepło i rozprowadza je pod skórę, skąd może być wyprowadzone na zewnątrz. Naczynia krwionośne rozszerzają się, żeby jak najszybciej oddać ciepło do otoczenia. Dlatego kiedy jest gorąco, nasza skóra staje się czerwona. Jeżeli proces odprowadzania ciepła z organizmu jest utrudniony, dochodzi do przegrzania, a zatem wysoka temperatura będzie miała mniejszy wpływ na nasze samopoczucie niż utrudnione parowanie potu.
– wyjaśnia dr Kobrzycka.
Wpływ upałów na organizm
Wpływ upałów na ludzki organizm są znane z badań przeprowadzanych w warunkach hipertermii, czyli podniesienia temperatury ciała. Uczestnicy tych testów doświadczają zakłóceń w funkcjonowaniu układu ruchowego i mięśni. Nie wynika to zaburzeń ośrodkowych, lecz z niewłaściwego przebiegu skurczu mięśni, wywołanego niewystarczającym chłodzeniem czy obniżonym tempem przemiany materii.
Co ciekawe, podniesienie temperatury nie wpływa na funkcje poznawcze, pamięć czy zdolność śledzenia przedmiotów. Dotyczy to jednak zadań łatwych, jak dodawanie i odejmowanie w zakresie 100, natomiast w zadaniach trudnych, wymagających skomplikowanych obliczeń czy skupienia uwagi, pojawiają się już problemy.
– wyjaśnia ekspertka.
Warto więc rozważyć unikanie podejmowania szczególnie ważnych aktywności i realizacji poważnych zadań w upalne dni. Naukowo udowodniono na przykład, że osoby podchodzące do egzaminów w czasie upałów odnotowywały znacznie gorsze wyniki.
Ponadto badania dotyczące hipertermii ukazują, że może ona wywoływać negatywne emocje, jak rozdrażnienie czy agresję.
Gdy nie czujemy się komfortowo, nasza uwaga skupiona jest na dyskomforcie i mamy kłopot ze skoncentrowaniem się na wykonywaniu zadania.
– mówi dr Kobrzycka.
Dlaczego w czasie upałów jesteśmy bardziej leniwi?
Naukowcy są w stanie także wytłumaczyć, dlaczego podczas upałów unikamy wysiłku fizycznego i intelektualnego.
W stanie hipertermii serce zaczyna kurczyć się częściej, zwiększając tętno, co przyspiesza proces oddawania ciepła z organizmu oraz dostarcza tkanek tlen i składniki odżywcze. W mózgu natomiast zwiększa się metabolizm tlenowy, co oznacza, że mózg pracuje intensywniej i zużywa więcej energii.
Chociaż sama hipertermia nie jest tak groźna jak odwodnienie, to połączenie tych dwóch czynników, które zazwyczaj ma miejsce w upalne dni, może prowadzić do zaburzeń poznawczych. Układ nerwowy jest uzależniony od przepływu jonów między wnętrzem komórki a jej otoczeniem. Kiedy poziom rozpuszczalnika spada, procesy te zostają zakłócone. Prawidłowe nawodnienie wpływa również na usuwanie metabolitów z organizmu i efektywne odbieranie produktów przemiany materii z komórek.
Z badań przeprowadzonych w pięciu krajach UE na grupach pracowników fizycznych wynika, że aż 70% z nich było odwodnionych po zakończeniu zmiany. W szczególności w przypadku osób z problemami sercowo-naczyniowymi połączenie wzrostu temperatury z odwodnieniem może być niebezpieczne.
Podsumowując, podniesienie temperatury ciała o więcej niż 4 stopnie Celsjusza prowadzi do udaru cieplnego, który może wywołać utratę przytomności i zaburzenia pracy serca. W okresach upałów warto więc zadbać o odpowiednią hydratację organizmu i unikać przegrzania.
