Badania przeprowadzono na łącznej grupie 422 osób (z Polski - 270 osób) – były to dzieci jąkające się i ich rodzice. Ankiety składały się z pytań otwartych i zamkniętych, dotyczących punktu widzenia osób jąkających się, m.in. rodzajów pomocnego i niepomocnego wsparcia otrzymywanego od różnych grup; oceny, na ile pomocne jest dokańczanie słów za dziecko; czy oceny, od jakich grup dzieci otrzymują najwięcej i najmniej wsparcia.
Nasze badania potwierdziły uniwersalne prawdy, że dzieci z jąkaniem potrzebują tego samego, czego pragną inni podczas rozmów, czyli bycia wysłuchanym, by im nie przerywano, by obdarzano je kontaktem wzrokowym. Warto jednak mieć na uwadze, że niektóre potrzeby mogą być silnie zindywidualizowane np. niektóre dzieci chcą rozmawiać o jąkaniu, podczas gdy inne nie są na to gotowe. Przede wszystkim warto więc pytać dziecko, jakiego wsparcia oczekuje.
- tłumaczy dr hab. Katarzyna Węsierska, prof. Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, która zajmuje się zaburzeniami płynności mowy.
Jak wspierać jąkające się dziecko?
Z badań wynika, że pomocnymi formami wsparcia podczas rozmowy z dzieckiem, które się jąka, są:
- podtrzymywanie kontaktu wzrokowego,
- cierpliwe słuchanie,
- wiedza na temat jąkania,
- zachowanie pokazujące, że jąkanie nie stanowi problemu,
- włącznie dziecka w rozmowę.
Wyniki pokazały, że najbardziej pomocni byli rodzice, logopedzi i grupy terapeutyczno-samopomocowe dla dzieci, a więc środowiska najbardziej zorientowane, które dysponują wiedzą na temat jąkania.
Czego unikać, gdy dziecko się jąka?
Zdecydowanie niepomocnymi formami są:
- dokańczanie słów dziecka,
- śmianie się z niego,
- udawanie jąkania,
- robienie żartów z jąkania,
- używanie słowa „jąkała”.
Najmniej wspierającym środowiskiem dla dzieci jąkających się okazali się rówieśnicy. „Te wyniki powinny nas zmobilizować do działania. Jeśli my, logopedzi, mamy być skuteczni w naszej interwencji - to pora, byśmy naszą terapię wyprowadzili z gabinetów i zaczęli pracować ze środowiskiem. Współpraca z nauczycielami i rodzicami, a nawet organizowanie zajęć warsztatowych dla uczniów w szkołach – to powinny być nasze kierunki działań” – wskazała.
Dlaczego dziecko się jąka?
Jąkanie się to po prostu atypowy sposób mówienia - atypowość, nie defekt. Przyczyny jąkania się nadal nie są znane. Ma ono podłoże genetyczne i neurofizjologiczne, ale istotne są także czynniki lingwistyczne, psychologiczne i środowiskowe.
Niestety, jąkanie jest wciąż silnie stygmatyzowane, jest postrzegane jako coś negatywnego, co może świadczyć o niższej inteligencji, nerwowości, jakichś cechach osobowości. A przecież to, jak płynnie ludzie mówią, nie do końca jest istotne, ważniejsze jest, jakimi ludźmi są i co mają do powiedzenia. Jąkanie jest jedynie pewnym ograniczeniem, nie powinno wpływać na wartościowość tej osoby. Niby są to oczywiste sprawy, a jednak nie dla wszystkich.
- wyjaśnia dr hab. Węsierska.
