Sen – dlaczego jest tak ważny?
Bez snu żyć się nie da. To jedna z podstawowych potrzeb człowieka. Sen odgrywa ogromną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu. Tkanki regenerują się po całym dniu aktywności, uzupełniane są poziomy hormonów, reguluje się ciśnienie krwi, dokonują się procesy metaboliczne. Sen jest także istotny do odpowiedniego funkcjonowania psychiki.
Bezsenność – przyczyny
Bezsenność, czyli insomnia, dotyka coraz większej liczby osób. Polega na zaburzeniach rytmu snu, a osoby zmagające się z nią mają kłopoty z zasypianiem. Ich sen jest krótki, lekki i bardzo łatwo jest go przerwać, tak jakby mózg był w ciągłym trybie czuwania. Przez to sen jest mało efektywny, a chory budzi się rozdrażniony i zmęczony. Przyczyny bezsenności są bardzo różne – od tych błahych do poważniejszych problemów zdrowotnych.
Czynniki, które przyczyniają się do bezsenności:
-
zewnętrzne: oddziaływanie czynników jak upał, hałas, zmiana strefy czasowej, ostre światło;
-
somatyczne: dolegliwości, zaburzające sen, np. nocne parcie na mocz;
-
psychotyczne: zaburzenia depresyjne, lęki czy nawet urojenia;
-
neurogenne: uszkodzenia układu nerwowego, a także jego zaburzone funkcjonowanie;
-
psychogenne: stres, silny stan emocjonalny, konflikty z innymi;
-
toksyczne: spożywanie alkoholu, nikotyny, niektórych leków czy kofeiny;
-
pierwotne: trudne do uchwycenia.
Dodatkowo przyczyną bezsenności mogą być:
-
bezdech;
-
zespół niespokojnych nóg;
-
nocne kurcze;
-
zgaga;
-
astma;
-
przerost prostaty;
-
nadciśnienie tętnicze;
-
nadczynność tarczycy;
-
niewydolność serca.
Skutki bezsenności
Osoby zmagające się z bezsennością mogą borykać się różnymi dolegliwościami - niezależnie od tego, jakie są przyczyny obniżonej jakości snu bądź niewyspania. Nawet pojedyncze epizody nieprzespanej nocy lub odkładanie snu na więcej niż dobę mogą powodować objawy, jak np.:
-
ból głowy;
-
zmęczenie;
-
rozdrażnienie;
-
senność;
-
przysypianie w ciągu dnia;
-
pogorszenie koncentracji;
-
płytki sen oraz częste przebudzanie.
Niedobór snu utrudnia prawidłowe funkcjonowanie organizmu w krótkiej perspektywie czasu, ale może także powodować konsekwencje długoterminowe. Skutkiem zaburzeń i braku snu jest zwiększone ryzyko zachorowania na wiele chorób przewlekłych.
Długoterminowe zaburzenia snu mogą przyczyniać się do rozwoju:
-
nadwagi i otyłości – głównie wywoływane przez zaburzenia hormonalne i metaboliczne, prowadząc do nieprawidłowego odżywiania, którym towarzyszy wzmożone łaknienie i napady nocnego jedzenia;
-
choroby układu sercowo-naczyniowego – głównie chorobę niedokrwienną i nadciśnienie tętnicze;
-
choroby jelit – w wyniku braku snu może dojść do zaostrzenia stanów zapalnych jelit czy choroby Leśniowskiego-Crohna;
-
choroby otępienne – badania wykazują, że bezsenność zwiększa ryzyko rozwoju choroby Alzhaimera;
-
spadek libido.
Leczenie bezsenności
Jeden z prostszych sposobów wydają się być łatwo dostępne leki ziołowe zawierające ekstrakt z chmielu czy waleriany. Te zioła działają uspokajająco i rozluźniająco, przedłużając fazę aktywnego snu. Okazują się być pomocne w zwalczaniu objawów bezsenności, poprawiając jakość snu natomiast nie powinny być stosowane poniżej 12. roku życia oraz przez pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby i niewydolnością nerek. Po ich spożyciu nie powinno się prowadzić pojazdów.
Skuteczniejszym sposobem na bezsenność są leki na receptę, które najczęściej dość szybko rozwiązują problem, natomiast można je stosować tylko przez krótki okres czasu według zaleceń lekarza, ponieważ mają duży potencjał uzależniający i skutki uboczne.
Alkohol a leczenie bezsenności
Istnieje mylne przekonanie, że dobrym środkiem na przeciwdziałanie bezsenności jest alkohol. Rzeczywistość jest trochę inna – alkohol ją pogłębia. Dodatkowo jego nadmiar może prowadzić do uzależnienia, która staje się przyczyną bezsenności, trudną do wyleczenia. Stosowanie leków nasennych (benzodiazepin) w połączeniu z alkoholem wywołuje tzw. uzależnienie krzyżowe, czyli osoba już uzależniona od stosowania leków dużo łatwiej może uzależnić się od alkoholu.
Praktyczne porady na bezsenność
- Warto wprowadzić bezwzględną zasadę – łóżko służy tylko do snu. Należy unikać czynności takich jak oglądanie telewizji czy czytania przebywając w łóżku.
- Spać należy wtedy, gdy jesteśmy senni. Nic na siłę!
- Warto kłaść się i wstawać o tej samej porze każdego dnia. Niezależnie od tego, kiedy zasypiamy, najlepiej wstawać o tej samej godzinie co sprzyja wyregulowaniu snu.
- Należy unikać długich drzemek w ciągu dnia. Najlepiej aby trwała około 15 minut.
- Zrezygnuj z zegarków w sypialni. Spoglądanie na godzinę w nocy może powodować poddenerwowanie.
- Ostatni posiłek najlepiej zjeść na około 2-3 godziny przed snem, jednocześnie pamiętając, że ciężkostrawne i zbyt obfite posiłki pogarszają jakość snu i utrudniają zasypianie.
- Warto unikać alkoholu i nikotyny, w szczególności przed snem, albowiem są to substancje o działaniu pobudzającym.
- Warto zadbać o swoją sypialnię. Powinna być wygodna, ciemnia i cicha. Przed snem najlepiej wywietrzyć pomieszczenie oraz pilnować, by temperatura nie była za wysoka.
- W ciągu dnia warto unikać ciemnych pomieszczeń, a wieczorem silnego światła – jego nadmiar negatywnie wpływa na wydzielanie melatoniny oraz utrudnia zasypianie.
- Warto zastosować metody ułatwiające zasypianie, jak np. aromatoterapię, muzykoterapię czy ćwiczenia relaksacyjne.
