Wyszukiwanie

Wpisz co najmniej 3 znaki i wciśnij lupę
Kultura i Historia

Niezwykłe, malowane zasłony wielkopostne

Do niedzieli wierni i turyści będą mogli podziwiać unikatowe, zabytkowe kurtyny wielkopostne w kościele pw. św. Jana Chrzciciela w Orawce. Malowane w motywy pasyjne lniane płótna, przysłaniające ołtarze, zwane także oponami wielkopostnymi (łac. velum quadragesimale), wystawiane są tylko w okresie Wielkiego Postu.

Orawka to niewielka miejscowość w powiecie nowotarskim, niedaleko granicy ze Słowacją, na terenach Górnej Orawy, które przed I wojną światową należały do Królestwa Węgier. Drewniany kościół w centrum wsi został wzniesiony w połowie XVII wieku. Jego wnętrze zdobią polichromie przedstawiające m.in. żywot św. Jana Chrzciciela, Dekalog oraz wizerunki 49 świętych węgierskich. W świątyni znajdują się również organy z 1670 r. Kościół wyróżnia się też posiadaniem czterech zasłon (opon, kurtyn) wielkopostnych, które służą przysłanianiu ołtarzy przez 10 dni w roku, od piątej niedzieli Wielkiego Postu do Wielkiej Środy. Orawczańskie zasłony to cztery przepiękne zabytkowe tkaniny lniane malowane temperą. 

Najstarsza z nich – „Pieta pod krzyżem” – została namalowana w 1676 r. i ma już 350 lat. Wykonana jest z pięciu pasów grubego płótna lnianego, barwionego roślinnym pigmentem. Dzieło, częściowo zatarte i przycięte na brzegach, przeszło konserwację na początku XXI wieku. Przedstawia scenę, w której Matka Boża w otoczeniu aniołów podtrzymuje ciało zdjętego z krzyża Chrystusa. Na płótnie widnieją także motywy tzw. Arma Christi – narzędzi Męki Pańskiej. Kolejne dzieła z orawczańskiej świątyni pochodzące z przełomu XVIII i XIX wieku – „Biczowanie Chrystusa”, „Pokutująca Maria Magdalena” oraz „Matka Boża Siedmiobolesna”.

Najstarsze wzmianki o kurtynach wielkopostnych w Europie pochodzą z XI wieku z klasztorów benedyktyńskich. Większość zachowała się w Niemczech, w Polsce mamy jeszcze zasłonę na Podkarpaciu w Jasienicy Rosielnej. Zasłona z Jasienicy to płótno o wymiarach 5,20 m na 5,50 m malowane techniką olejną w II połowie XVIII wieku. Z czasem zwyczaj wieszania kurtyn upowszechnił się w Kościele katolickim. Volker Dudeck, badacz zasłon, zauważa: 

tradycja zasłaniania prezbiterium płótnami w okresie od Środy Popielcowej do Wielkiego Tygodnia była w Średniowieczu bardzo rozpowszechniona. Oddzielały one wiernych od czynności liturgicznych przy ołtarzu. Post cielesny uzupełniany był więc postem wzrokowym. Pierwotnie białe lub fioletowe, w późniejszych czasach zasłony te opatrywano malunkami odnoszącymi się do Biblii. Służyły one zarówno kontemplacji jak i chrześcijańskiemu nauczaniu za pomocą obrazów. Dr Marek Polański dodaje natomiast, iż wierni słyszeli kapłana, widzieli jego cień i prześwitujące zapalone przy ołtarzu świece. W ten sposób doznawali umartwienia ducha, któremu towarzyszyło umartwienie ciała przez zachowanie postu

Najwcześniejsze kurtyny były prostymi, białymi płótnami nawiązującymi do całunu Chrystusa. Potem zaczęto stosować tkaniny barwione na ciemne kolory oraz zdobione haftem i malarstwem. Od XII wieku pojawiały się przedstawienia pasyjne, które pełniły również funkcję dydaktyczną dla wiernych.

Tradycję zasłaniania krzyży tak uzasadniał ks. Andrzej Klimek: 

Niektórzy autorzy tłumaczą tak stosowanie wielkopostnej kotary jak i zakrywanie figur i krzyży, zwykłą koniecznością uzmysłowienia prostym niepiśmiennym wiernym, że jest Wielki Post. Inni twierdzą, że jest to pozostałość wczesnochrześcijańskich praktyk publicznej pokuty, kiedy to penitenci byli rytualnie usuwani z kościoła na początku Wielkiego Postu. Kiedy ta praktyka została poddana w wątpliwość, bo przecież cały lud przyjmując znak popiołu w Środę Popielcową symbolicznie wchodzi na drogę pokuty, i nie było dłużej możliwe usuwanie ludzi z kościoła, zaczęto stosować kotarę zasłaniającą ołtarz, czy przykrywać krzyże i figury, dopóki lud się nie pojedna z Bogiem na Wielkanoc.

Kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Orawce wraz z unikatowymi zasłonami można zwiedzać w wyznaczonych godzinach w soboty i niedziele, natomiast w pozostałe dni tygodnia kurtyny dostępne są do obejrzenia na pół godziny przed codziennymi nabożeństwami.

Źródło: parafiaorawka.pl; pap.pl

Wesprzyj niezależne media

Ten materiał powstał dzięki wsparciu Czytelników. Pomóż nam pisać dalej