Ciekawostki turystyczne: Pałac Potockich w Radzyniu Podlaskim

Pałac Potockich w Radzyniu Podlaskim jest perłą Lubelszczyzny wybudowano go w latach 1685-1709 i przebudowano w latach 1750-59, w związku z czym powstała jedna z najpiękniejszych rezydencji okresu rokoka w Polsce.

Pałac Potockich w Radzyniu Podlaskim
Andrew J.Kurbiko; General Public License (GPL)

Dzisiejsza rezydencja pałacowa powstała dzięki Stanisławowi Antoniemu Szczuce, który w 1685 roku polecił rozpocząć prace budowlane według projektu architekta Jana III Sobieskiego – Augusta Locciego. W latach 1685–1709 budowę przeprowadził francuski architekt de Flerience i w jej wyniku w miejscu szesnastowiecznego zamku powstała barokowa rezydencja typu palazzo in fortezza.

Pałac Eustachego Potockiego

Dobra radzyńskie wraz z zamkiem przeszły drogą dziedziczenia wnuczce Szczuki Marii Kątskiej, która w 1741 roku poślubiła Eustachego Potockiego, starostę tłumackiego. Eustachy Potocki wspinał się po szczeblach kariery politycznej, stając się jednym z najbogatszych ludzi w Polsce. Eustachy Potocki chciał dorównać swojemu bratu stryjecznemu Franciszkowi Salezemu Potockiemu, wojewodzie kijowskiemu i jego rezydencji w Krystynopolu.

Decyzja o przebudowie zamku w Radzyniu zapadła prawdopodobnie pod koniec lat czterdziestych XVIII wieku. Jakub Fontana został głównym architektem pałacu i kierownikiem robót, a jego pomocnikiem został Michał Dollinger. Roboty rozpoczęto pod koniec 1749 lub na początku 1750 roku. Fontana pracował równolegle w posiadłości Branickiego w Białymstoku od 1750 roku oraz w Warszawie. W ciągu 1759 roku trwały roboty wykończeniowe i tego jeszcze roku został ukończony pałac.

Założenie pałacowo-parkowe w Radzyniu Podlaskim usytuowane jest we wschodniej części miasta, reprezentuje francuski typ podporządkowany zasadzie osiowości. Całe założenie ma kształt wydłużonego prostokąta z osią przebiegającą przez groblę, most wjazdowy, przez środkowy ryzalit pałacu i zaakcentowany główną aleją parkową i kanałem. Z trzech stron prawie kwadratowego dziedzińca honorowego wznosi się pałac, składający się z korpusu głównego usytuowanego od północy i dwóch skrzydeł bocznych od strony zachodniej i wschodniej. Od czwartej strony dziedziniec zamyka niski mur z bramą wjazdową pośrodku ujętą w dwa kwadratowe słupy z profilowanymi gzymsami, na których ustawiono trofea. Za pałacem znajduje się od północy park o symetrycznym układzie alei i parterów z zaakcentowaną główną aleją i kanałem.

Korpus główny jest dwukondygnacyjny, założony na rzucie prostokąta, nakryty wysokim czterospadowym dachem z lukarnami.
Na skrajach fasady zostały usytuowane jednoosiowe pawilony w typie alkierzy, nakryte osobnym dachem przechodzącym w górnej partii w formę hełmów wieżowych. W dolnych połaciach dachu pojawia się od frontu niski trójkątny szczyt. Znajduje się także na piętrze z okazałą ażurową balustradą. 

Skrzydła boczne

Prostopadle do korpusu biegną skrzydła boczne, łączące się od strony ogrodu z alkierzami pawilonami piętrowymi, natomiast od dziedzińca parterowymi galeriami w formie przejść rozczłonkowanymi pięcioma płytkimi niszami arkadowymi. W ten sposób powstały zamknięte kwadratowe podwórka między pawilonami a galeriami. Skrzydło wschodnie mieściło pomieszczenia gospodarcze, stajnie. Natomiast skrzydło zachodnie było parterowe od strony dziedzińca, a piętrowe i bardziej reprezentacyjne od strony miasta z pomieszczeniami mieszkalnymi. Mniej więcej pośrodku znajdowały się w obu skrzydłach bramy przejazdowe zwieńczone wieżami, o proweniencji francuskiej. 

Okazałe wieże przejazdowe w Radzyniu stanowią odosobniony motyw na terenie Polski, szczególnie z rzadko występującymi obeliskami wieńczącymi. Oba skrzydła zostały zakończone szerszymi i dwukondygnacyjnymi pawilonami rozczłonowanymi lizenami, nawiązującymi do formy bastionów. Elewacja skrzydła od strony miasta uzyskała bogatszy i bardziej urozmaicony wystrój. Za głównym korpusem od strony północnej znajduje się założenie parkowo-ogrodowe, w części przypałacowej główny trawnik został podzielony na cztery części.

Wnętrza

Rokokowe wnętrza radzyńskiego pałacu nie zachowały się do naszych czasów. Z zachowanych zdjęć można wywnioskować, że utrzymane były w duchu rokoka francusko-saskiego, z zachowaną delikatnością i przejrzystością oraz oszczędnością motywów. Do wnętrza prowadziła reprezentacyjna klatka schodowa mieszcząca się w ryzalicie środkowym od strony dziedzińca. Charakteryzuje się przestrzennością, jasnością i płynną linią schodów z ażurową żelazną balustradą, schody podtrzymywane były przez herbowych atlantów wyrzeźbionych przez Jana Chryzostoma Redlera. W parku mieściła się oranżeria, zaprojektowania prawdopodobnie przez Fontanę na rzucie dwóch krzyżujących się prostokątów.

Ogród

W 1755 roku przystąpiono do urządzenia ogrodu według planów Fontany. Do głównej bramy prowadziła grobla umieszczona pomiędzy stawami i drewniany most. Do bramy mieszczącej się w skrzydle zachodniej od strony miasta prowadził most rozpięty nad fosą także zalaną wodą. Woda stanowiła ważny czynnik kompozycyjny i elementem dekoracyjnym barokowego założenia pałacowego. Realizacja założenia radzyńskiego charakteryzuje się połączeniem zasad francuskiego kształtowania przestrzennego i architektonicznego z saska dekoracyjnością w ozdobach rzeźbiarskich.

Wpływy saskie i francuskie

Fontana stworzył w Radzyniu Podlaskim wielki i reprezentacyjny zespół pałacowo-parkowy, należący do powszechnie stosowanej francuskiej rezydencji XVIII-wiecznej. Główne założenia rozplanowania przestrzennego charakterystycznego dla architektury rezydencjonalnej we Francji jest: zasada osiowości, usytuowanie korpusu pałacu głównego między dwoma prostopadłymi do korpusu głównego skrzydłami. Te właśnie założenia francuskie zastosował w Radzyniu Fontana. Przeszczepianie się na Polskim gruncie typów francuskich spowodowane było publikowaniem wzorników sztychowanych architektonicznych znanych francuskich architektów, ale przede wszystkim związane było z podróżami Polaków do Francji i Włoch.

Do wpływów saskich należy zaliczyć dekorację rzeźbiarską wykonaną przed Jana Chryzostoma Redlera i jego pomocników, według projektu i koncepcji Fontany.

Pałac w XIX i XX wieku

Po śmierci Eustachego Potockiego pałac odziedziczył Jan Potocki, jednak rezydencja wkrótce podupadła. Nabyła ją Anna z Zamoyskich Sapieżyna. W 1834 roku pałac przeszedł na własność Antoniego Szlubowskiego. Jego potomek, Bronisław Szlubowski, nie mogąc utrzymać tak wielkiej rezydencji, oddał ją w 1920 roku na rzecz Skarbu Państwa.

W roku 1980 rozpoczęty został nowy etap gruntownego remontu.

 

 


Źródło: niezalezna.pl

#Pałac Potockich w Radzyniu Podlaskim

redakcja
Wczytuję ocenę...
Wczytuję komentarze...



Zobacz więcej
Niezależna TOP 10
Wideo