Przyroda na wyciągnięcie ręki: Co wiesz o gąsiorku?

Gąsiorek (dzierzba gąsiorek) to gatunek małego ptaka wędrownego z rodziny dzierzb. Zamieszkuje Europę i Azję, zimuje w Afryce. W Polsce liczny ptak lęgowy.

samiec gąsiorka
Kaeptn chemnitz; creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0

Nazwa rodzajowa Lanius collurio po łacinie oznacza rzeźnika, natomiast nazwa gatunkowa collurio pochodzi z greki od słowa oznaczającego ptaka drapieżnego. Polska nazwa „gąsiorek” pochodzi od jego charakterystycznego głosu, tzw. gęgania.

Ptak wielkości pomiędzy kosem a wróblem domowym. W porównaniu z tym drugim ma smuklejszą sylwetkę. Długość ciała: 16-18 cm, masa ciała 28 g. Występuje wyraźny dymorfizm płciowy. Obie płcie mają lekko zagiętą górną szczękę. Mocny, czarny, na końcu hakowato zagięty dziób u samicy jest nieco jaśniejszy. Zwłaszcza kiedy jest podniecony potrząsa w górę i w dół dość długim ogonem.

Samiec ma piękne upierzenie – czarną maskę wokół oczu, jasnoszarą głowę aż po kark i biały, nieco różowawy (lub brązowawy) po bokach spód ciała (słabo zaznaczony). Płaszcz czerwonobrązowy, kuper oraz pokrywy nadogonowe szare, poza tym wierzch ciała i skrzydła brązowe. Pokrywy podogonowe czysto białe, sterówki czarno-białe (białe są skrajne sterówki u nasady). Lotki pierwszorzędowe nieco ciemniejsze. Jest łatwo rozpoznawalny.

Samica jest mniej intensywnie wybarwiona – nie ma czarnej maski, a jedynie brązową plamę za okiem i brudnobiały kantarek, również ma szarą głowę aż po kark. Skrzydła podobne, jak u samców: ciemnobrązowe lotki z jaśniejszymi brzegami. Grzbiet jest rdzawobrązowy. Spód samic jest brudnobiały, delikatnie ciemno prążkowany, łuskowanie zwłaszcza na piersi i bokach, a ogon brązowy, na końcu ciemniejszy.

Młode podobne do dorosłych samic, ale mniej kontrastowe, nieco bardziej „pstrokate” – prążkowane upierzenie występuje również na grzbiecie. Rysunek na spodzie ciała jest wyraźniejszy. Mają także jaśniejsze odcienie i białą brew. W locie gąsiorki mają wysuniętą głowę i jednolicie brązowe skrzydła, bez plam.

Dorosłe osobniki pierzą się 2 razy: od połowy lipca do końca września oraz od listopada do lutego. Młode wymieniają upierzenie tylko od listopada do lutego.

W Polsce wielokrotnie częściej spotykany niż pozostałe krajowe dzierzby. W latach 2008–2012 jego całkowitą liczebność na terenie kraju szacowano na 740 tys. do 1,1 miliona par. Najliczniejszy na Pomorzu Zachodnim i w Dolinie Dolnej Odry. Nieliczny na środkowym Pomorzu, w części Mazur i na Bagnach Biebrzańskich. Spotkać go można jednak w całym kraju, choć w bardzo zmiennej liczbie co roku. Utrudnia to jednoznaczne stwierdzenie, czy liczebność gąsiorka spada. Wiadomo jednak, że gatunek ten coraz bardziej wycofuje się z terenów zurbanizowanych. W górach dochodzi do maksymalnej wysokości 1100 m n.p.m. Zagęszczenie w Polsce waha się od wartości ułamkowych do 4 par lęgowych przypadających na 1 km2. Choć wiadomo, że odloty zaczynają się od połowy sierpnia, a kończą pod koniec września, to szczegóły przelotów są trudne do wychwycenia, bo następuje on głównie nocą i nie dochodzi wtedy do koncentrowania się ptaków. Ostatnie obserwowane ptaki notowano w październiku i listopadzie. Na obszarze Polski nie zauważono prób zimowania gąsiorka.

Jego środowiskiem są nasłonecznione, otwarte, suche tereny z ciernistymi krzewami, a także wrzosowiska, torfowiska oraz wszelkie zarośla. Spotykany także w śródpolnych zadrzewieniach, kilkunastoletnich młodnikach, zaroślach, w zdziczałych ogrodach, sadach, winnicach, na nieużytkach, łąkach i obrzeżach lub w zrębach lasów, na polach z samotnymi krzewami lub z kępami drzew, wzdłuż dróg i rowów. Gąsiorki widuje się też w leśnych uprawach.

Gąsiorki zawsze siadają nieruchomo w pozycji wyprostowanej. Są ptakami dziennymi. Prowadzą skryty tryb życia, trudne do obserwacji. Często przesiadują na eksponowanych drutach, słupach lub wierzchołkach krzaków, co ułatwia zauważenie w terenie. Stąd bowiem wypatruje swej zdobyczy. Zdenerwowany ptak kręci i uderza ogonem. Lot prostoliniowy, czasami zawisa.

Jego melodia jest więc urozmaicona, a czasem zbliżona do głosu gęsi, skąd wzięła się nazwa gatunkowa. W obecności samicy piosenka wyraźnie przyśpiesza. Niekiedy naśladownictwa wydają się lepsze niż oryginały. Poza tym wydaje ostre i monotonne, powtarzające się odgłosy. Samce w okresie lęgowym są bardzo rozśpiewane.

Zjada owady (najchętniej chrząszcze i pasikoniki), rzadziej małe kręgowce jak nornice, myszy oraz drobne ptaki, często pisklęta ptaków śpiewających oraz małe gady.

Swojej zdobyczy szuka na ziemi albo czatuje na nią. Uważany za bezwzględnego drapieżnika (mimo niepozornego wyglądu zewnętrznego). Mniejsze zdobycze zjada od razu, większą (owady, jaszczurki, gryzonie) lub nadwyżkę pokarmu nabija na cierń krzewu (najchętniej tarniny) lub drzewa albo na kolec od drutu kolczastego, podobnie jak inne dzierzby, np. srokosz. Dzięki temu łatwiej mu przytrzymać zdobycz (ma słabe nogi) i rozczłonkować ją dziobem. Niezjedzone od razu ofiary tworzą zarazem rodzaj zapasów na dni, w trakcie których nie upoluje dostatecznie dużo zdobyczy.

W porównaniu do swoich dość niewielkich rozmiarów chwyta zaskakująco duże zdobycze, które czasami mogą być niewiele mniejsze od gąsiorka – ptak potrafi upolować żabę.

Gąsiorki mogą się rozmnażać już po pierwszym roku życia. Przylatują na lęgowiska w maju. Okres lęgowy trwa przez maj i czerwiec (czasem do lipca).

Gniazdo umieszczone jest wewnątrz krzewów (głównie kolczastych), w koronach małych drzew, nisko nad ziemią, ma kształt głębokiej miseczki. Miejsca do założenia gniazda szukają oba ptaki. Zbudowane na wysokości 1–3 m nad ziemią, składa się z suchych łodyg, drobnych gałązek, korzonków, kłączy, kawałków mchów oraz opadłych liści. Wyściółkę stanowią trawa, włosy, delikatne korzenie i puch. Jego konstrukcja jest dość masywna. Terytorium lęgowe gąsiorka nie jest zbyt duże i zwykle rozciąga się około 100 m dookoła gniazda. W jego budowie biorą udział oboje przyszli rodzice.

Wyprowadza 1 lęg. W jednodniowych odstępach składa 5–6 brudnobiałych na tępym biegunie szarozielono plamkowanych jaj (plamki tworzą kształt nierównego koła). Inkubacja rozpoczyna się po zniesieniu ostatniego lub przedostatniego jaja. Często do gniazd gąsiorków swe jaja składają kukułki.

Samica wysiaduje sama przez 13–16 dni, w tym czasie samiec karmi ją. Bardzo rzadko opuszcza gniazdo, robi to tylko w celu wykonania niezbędnej toalety. Karmione i wychowywane są przez oboje rodziców. Opuszczają gniazdo po 14 dniach. Jeszcze do trzech tygodni później (po wylocie) rodzice opiekują się swoimi opierzonymi już młodymi. Potrafią latać po 14–15 dniach. Młode pokrywa puch, a ich skóra jest pomarańczowej barwy. Wnętrze paszcz piskląt jest ochrowożółte.

Gąsiorek nie jest zagrożony wyginięciem. Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową. W Europie liczebność maleje, najprawdopodobniej z powodu zmian klimatu i intensyfikacji rolnictwa, przez co maleje liczba owadów.

Europejską populację szacowano w 2015 roku na 7,44–14,3 mln par, z czego najliczniej występuje w Bułgarii, Rumunii, Polsce i Rosji. Gąsiorka chroni się w Polsce poprzez: zabezpieczenie gniazd niszczonych przez pasące się bydło, obsadzanie miedz krzewami ciernistymi (głóg, dzika róża i tarnina); ustawianie w pobliżu żerowisk dzierzby specjalnych tyczek wykorzystywanych przez ptaki do czatowania; wykaszanie łąk w pobliżu gniazd (wysokie trawy utrudniają polowanie).

 

 

Źródło: niezalezna.pl

#Gąsiorek #ekologia #przyroda #ciekawostki

ps
Wczytuję ocenę...
Wczytuję komentarze...



Zobacz więcej
Niezależna TOP 10
Wideo