Psy początkowo wyhodowano do udziału w polowaniach, stały się jednak popularnymi psami rodzinnymi. Rasa pochodzi z Wielkiej Brytanii, została wyhodowana pod koniec XIX wieku. Goldeny zostały wyhodowane przez lorda Dudleya Mjoribanksa. Nowa rasa tak przypadła do gustu angielskim hodowcom, że postanowili ją rozpowszechnić.

Do 1913 roku psy te były rejestrowane pod nazwą złocisty flat coated (gładkowłosy). Później zaczęto je nazywać żółtymi (yellow) lub złocistymi (golden) retrieverami. Obecna nazwa obowiązuje od 1920 roku. Określenie „golden” związane jest z kolorem sierści. Nazwa „retriever” pochodzi od angielskiego czasownika „to retrieve”, który oznacza odzyskiwać/przynosić. 

Golden retriever występuje w dwóch liniach hodowlanych, które różnią się od siebie pod względem wyglądu. Linia angielska (europejska): psy z tej linii mają jasne kremowe umaszczenie lub jasnozłote. Sierść ich jest prosta bądź falowana.
Linia amerykańska: psy pochodzące z USA mają barwę od złotej aż po czekoladową, rzadko brązową, lecz nigdy nie mahoniową. Sierść może być prosta lub falowana. Budowa ich ciała jest znacznie delikatniejsza i smuklejsza od ich europejskich kuzynów.

Psy tej rasy charakteryzują się inteligencją, posłuszeństwem oraz łagodnym charakterem. Golden retrievery są energiczne, wytrzymałe i aktywne. Szybko przywiązują się do właściciela. Przyjacielskie i towarzyskie, potrzebują bliskiego kontaktu z członkami rodziny, dobrze tolerują inne zwierzęta w domostwie. Ze względu na swój karny i łagodny charakter, sprawdzają się jako towarzysze osób starszych i dzieci. Pierwszym wita nowych goś. Jest pozytywnie nastawiony do każdego, nawet włamywacza. Wyklucza to ich zastosowanie jako psów stróżujących i obronnych. Nazwa psa nawiązuje do doskonałych umiejętności aportowania: golden retriever w wolnym tłumaczeniu oznacza „złoty aporter”. Są też przyjazne wobec dzieci.

Golden retriever został wyhodowany, by polować na dzikie ptactwo. Obecnie najczęściej jest psem towarzyszącym i ze względu na usposobienie – psem rodzinnym. Psy tej rasy są często szkolone na psy towarzyszące niepełnosprawnym, terapeutów, a z uwagi na doskonały węch – jako psy policyjne (wyszukiwanie narkotyków) oraz ratownicze. 

Tak aktywny pies jak golden potrzebuje sporej dziennej dawki ruchu (co najmniej 2-godzinnej). Wymaga regularnego wyczesywania – przynajmniej raz w tygodniu, a w okresie linienia codziennie. Wymaga także specjalnej uwagi w pielęgnacji uszu ze względu na ich podatność na infekcje.
Najczęstsze choroby to: dysplazja bioder, łokci, siatkówki; zapalenie więzadeł, powiek, uszu; postępujący zanik siatkówki.