Zakup słuszny i bez wady prawnej

  

Na łamach Rp.pl z 7 stycznia 2021 r. ukazał się artykuł prof. Michała Romanowskiego o intrygującym tytule: „Nabycie Polska Press przez Orlen nieważne z mocy prawa”. Ten bardzo mocny w przekazie tytuł wywołał we mnie zainteresowanie, czy tak rzeczywiście jest. Czy tak słynny zakup został tak źle przeprowadzony? Pod taką tezą podpisał się przecież profesor prawa i czynny radca prawny.

Dalsza lektura jednakże głęboko rozczarowuje. Bardzo szczupła analiza prawna znajduje się dopiero po bardziej publicystycznym niż prawnym stwierdzeniu: „W świetle prawa spółek prezes Obajtek nie jest wszechmogący”. Następnie autor odwołuje się jedynie do art. 483 Kodeksu spółek handlowych i art. 58 par. 1 i 2 Kodeksu cywilnego. Nie przeprowadza jednakże ich głębszej analizy – wrócę do nich później. Jednakże gdzie można szukać błędnych decyzji, by zanegować całą transakcję?

Zarząd jednoosobowy

Zacznijmy od sposobu reprezentacji spółki akcyjnej. Kodeks spółek handlowych w rozdziale 3 – Organy spółki, części nazwanej oddział 1, opisuje w art. 386 organ spółki – zarząd. Czytamy tam: „1. Zarząd prowadzi sprawy spółki i reprezentuje spółkę, 2. Zarząd składa się z jednego albo większej liczby członków, 3. Do zarządu mogą być powołane osoby spośród akcjonariuszy lub spoza ich grona”. Nadto: „4. Członków zarządu powołuje i odwołuje rada nadzorcza, chyba że statut spółki stanowi inaczej. Członek zarządu może być odwołany lub zawieszony w czynnościach także przez walne zgromadzenie. 5. Uchwała walnego zgromadzenia lub statut spółki może określać wymagania, jakie powinni spełniać kandydaci na stanowisko członka zarządu”.

Natomiast art. 373 ksh wskazuje, że jeżeli zarząd jest wieloosobowy, sposób reprezentowania spółki określa jej statut. Jeżeli statut nie zawiera żadnych postanowień w tym przedmiocie, do składania oświadczeń w imieniu spółki wymagane jest współdziałanie dwóch członków zarządu albo jednego członka zarządu łącznie z prokurentem. Z ogólnie dostępnego KRS PKN Orlen w części dotyczącej sposobu reprezentacji możemy się dowiedzieć, że zarząd może reprezentować spółkę dwuosobowo, czyli ma prawo podpisywać w imieniu spółki umowy, w tym umowy zakupu innych podmiotów 9nie mamy tu ograniczeń. Natomiast do 100 tys. zł zarząd może działać jednoosobowo w sprawach zwykłego zarządu.

Zgoda rady nadzorczej

Jednakże każda spółka posiada także inne wewnętrzne regulacje, na podstawie których można by wysnuć wnioski wspomnianego wyżej pana profesora. Niewątpliwie należy zbadać zapisy statutu spółki.
W myśl art. 12 statutu PKN Orlen zarząd winien uzyskać zgodę rady nadzorczej na dokonanie pewnych czynności. Jest to dość obfity katalog, dlatego nie będę go Państwu cytował. Najważniejszy wniosek jest taki, że niewątpliwie do zawarcia komentowanej umowy zgoda taka była potrzebna. Czy zarząd taką zgodę otrzymał? Z artykułu prof. Romanowskiego nie dowiadujemy się tego. Czy brak takiej zgody powodowałby nieważność z mocy prawa całej umowy? Z powszechnie dostępnych informacji wynika, że Orlen uzyskał wymaganą zgodę rady nadzorczej.

Jednakże dla celów poniższej (czysto prawnej i teoretycznej) analizy przyjmijmy przez chwilę tezę, że zarząd Orlenu nie uzyskałby zgody rady nadzorczej na zakup grupy medialnej. Kodeks spółek handlowych przewidział taką możliwość działania zarządu bez zgody innego organu spółki. W części ogólnej ww. aktu prawnego jest art. 17, który opisuje taką sytuację. Par. 1 tego przepisu stanowi: „Jeżeli do dokonania czynności prawnej przez spółkę ustawa wymaga uchwały wspólników albo walnego zgromadzenia bądź rady nadzorczej, czynność prawna dokonana bez wymaganej uchwały jest nieważna” (par. 2 tego samego artykułu mówi: „Zgoda może być wyrażona przed złożeniem oświadczenia przez spółkę albo po jego złożeniu, nie później jednak niż w terminie dwóch miesięcy od dnia złożenia oświadczenia przez spółkę, a potwierdzenie wyrażone po złożeniu oświadczenia ma moc wsteczną od chwili dokonania czynności prawnej”.
W naszym przypadku jednak wymóg uzyskania zgody rady nadzorczej nie jest wymagany przez ustawę, ale przez statut spółki, czyli art. 17 ust. 1 i 2 nie znajdzie tu zastosowania.

Ustawa i statut spółki

Zastosowanie znalazły za to par. 3 art. 17 ksh w następującym brzmieniu: „Czynność prawna dokonana bez zgody właściwego organu spółki, wymaganej wyłącznie przez umowę spółki albo statut, jest ważna, jednakże nie wyklucza to odpowiedzialności członków zarządu wobec spółki z tytułu naruszenia umowy spółki albo statutu”.

Dla laika wydawać się to może tożsame z par. 1, ale jest różnica: par. 3 nie mówi o ustawie. Czyli nawet czynność podjęta bez zgody organu innego niż zarząd spółki jest ważna, o ile nie będzie sprzeczna z ustawą. Czyli nawet gdyby zarząd PKN Orlen nie uzyskał zgody rady nadzorczej (a wiemy, że uzyskał), to i tak umowa byłaby ważna i skuteczna.

W tym momencie wróćmy do wywodu prof. Romanowskiego. W swoim tekście nie pisze on o sprzeczności czynności zakupu Polska Press z ustawą, lecz jedynie o prospekcie emisyjnym. Czy prospekt emisyjny ma wagę ustawy w myśl art. 17 ksh? Zdecydowanie nie. Tym samym pozwolę się nie zgodzić z twierdzeniem pana profesora o nieważności z mocy prawa nabycia Polska Press przez PKN Orlen.

A co z wymogiem uzyskania zgody walnego zgromadzenia na zawarcie umowy? Czy Kodeks spółek handlowych albo statut PKN Orlen przewidują wymóg uzyskania zgody walnego zgromadzenia na zawieranie umów? Prawo spółek zna wprawdzie takie przypadki, ale nie są to sytuacje częste. W każdym razie ani z Kodeksu spółek handlowych, ani ze statutu PKN Orlen nie wynika, żeby taka umowa jak nabycie akcji innej spółki wymagała kiedykolwiek zgody akcjonariuszy PKN Orlen.

Kodeks cywilny nie ma tu nic do rzeczy

Wracając jednakże do komentowanej publikacji, należy jeszcze się odnieść do argumentacji dotyczącej art. 483 Kodeksu spółek handlowych oraz 58 par. 1 i 2 Kodeksu cywilnego. O czym mówi wspomniany art. 483 ksh? Dotyczy on w istocie odpowiedzialności członków organów za wyrządzoną szkodę, w tym członków rady nadzorczej oraz likwidatorów. Przy czym osoby te odpowiadają „wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami statutu spółki”. Przepis jednocześnie wyłącza odpowiedzialność w przypadku braku winy. Nadto członek zarządu, rady nadzorczej oraz likwidator powinien przy wykonywaniu swoich obowiązków dołożyć staranności wynikającej z zawodowego charakteru swojej działalności.

Jak wskazuje Sąd Apelacyjny w Krakowie (wyrok z 29 maja 2018 r., sygn. akt I Aga 192/18), przepis ten (art. 482 ksh) wymaga jako przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej członka zarządu spółki akcyjnej zawinienia po jego stronie, a zatem sytuacji, w której istnieje możliwość postawienia danej osobie zarzutu na podstawie analizy stanu psychicznego i istniejącej normy. Przy jej ocenie należy uwzględnić jej miernik wskazany w art. 482 par. 2 ksh, który zobowiązuje członków zarządu do zachowania podwyższonej, profesjonalnej staranności.

Przytaczanie przez prof. Romanowskiego tej regulacji jest dla mnie niezrozumiałe. Oczywiste jest, że koncerny paliwowe wobec elektryfikacji motoryzacji muszą szukać nowych alternatywnych rynków i realnej alternatywy dochodów. Każdy menedżer pewnie pamięta, jak swego czasu gigant Kodak przestał istnieć, gdyż nie przewidział albo nie chciał widzieć rewolucji cyfrowej na rynku fotograficznym. Podnoszony zaś argument dotyczący zastosowania bardzo ogólnego art. 58 Kodeksu cywilnego i powoływanie się na zasady współżycia społecznego kojarzy mi się jedynie z bezsilnością procesową, kiedy to brak innych argumentów jest nadrabiany ww. artykułem Kodeksu cywilnego.

Z wyżej wymienionych powodów uważam, że teza postawiona przez prof. Romanowskiego nie jest trafna, a umowa zakupu Polska Press nie jest dotknięta wadą pozwalającą na uznanie jej za nieważną z mocy prawa.
Na koniec życzę Państwu i sobie, by nasze prawo było tak precyzyjne, żeby prawnicy nie mieli odrębnych zdań.

Autor jest adwokatem i wiceprezesem Instytutu Staszica


Wczytuję ocenę...

Promuj niezależne media! Podaj dalej ten artykuł na Facebooku i Twitterze

     
Źródło: Gazeta Polska Codziennie

Wczytuję komentarze...
Tagi

  

Wczytuję ocenę...

Promuj niezależne media! Podaj dalej ten artykuł na Facebooku i Twitterze

     
Wczytuję komentarze...

Nasza strona używa cookies czyli po polsku ciasteczek. Korzystając ze strony wyraża Pan/i zgodę na używanie ciasteczek (cookies), zgodnie z aktualnymi ustawieniami Pana/i przeglądarki. Jeśli chce Pan/i, może Pan/i zmienić ustawienia w swojej przeglądarce tak aby nie pobierała ona ciasteczek.


Strefa Wolnego Słowa: niezalezna.pl | gazetapolska.pl | panstwo.net | vod.gazetapolska.pl | naszeblogi.pl | gpcodziennie.pl | Gazeta Polska Podcasts