W ubiegłym tygodniu Rada, będąca gremium konsultacyjnym i doradczym metropolity katowickiego arcybiskupa Wiktora Skworca, podczas posiedzenia online omówiła m.in. aktualną sytuację społeczną na Górnym Śląsku w kontekście restrukturyzacji przemysłu wydobywczego.

Sekretarz i rzecznik Rady ks. prof. Arkadiusz Wuwer poinformował, że "ze względu na fundamentalne znaczenie tych kwestii dla rozwoju regionu, Rada zadecydowała o opracowaniu i upublicznieniu swojego stanowiska w tej sprawie". Dokument został opublikowany w poniedziałek.

- Rada Społeczna wyraża nadzieję, że jej "Głos o przyszłości Górnego Śląska" przyczyni się do podjęcia przez odpowiednie gremia zarówno refleksji, jak i decyzji w duchu zaleceń katolickiej nauki społecznej optymalnych dla Górnego Śląska i jego mieszkańców

 – wskazał sekretarz Rady.

W przyjętym stanowisku członkowie Rady zwrócili uwagę na kilka ważnych kwestii dotyczących spraw gospodarczych, społecznych i kulturowych. Zastrzegli, że nie roszczą sobie prawa do oceny czy wskazywania konkretnych rozwiązań sytuacji przemysłu wydobywczego. Jak napisano we wstępie, ich stanowisko to "wołanie z Górnego Śląska o dialog i merytoryczną dyskusję nad przyszłymi losami regionu i jego mieszkańców". Podkreślono, że mieszkańcy Górnego Śląska powinni być podmiotem, a nie przedmiotem transformacji.

"Rada Społeczna apeluje do rządzących naszym krajem o odpowiedzialne przeprowadzanie procesu zmiany i wyraża nadzieję, że zagrożenia czy konflikty mogą zostać nie tylko zażegnane, ale przekute w szansę przede wszystkim dla tych, którzy dziś najbardziej się obawiają o przyszłość swoją i własnych rodzin"

– czytamy w stanowisku. Zdaniem członków Rady, "odpowiedzialne oszacowanie skali, zaplanowanie i przeprowadzenie procesu zmian należy do zadań administracji państwowej jako właściciela sektora węglowego".

W ocenie Rady, "z wielu względów o charakterze globalnym, krajowym i regionalnym restrukturyzacja przemysłu węglowego przez jego wygaszanie wydaje się nieuchronna. Jednak w imię sprawiedliwości, solidarności i zrównoważonego rozwoju proces ten należy mocniej połączyć z procesem wsparcia dla gmin górniczych, tak aby miasta powstałe na węglu i dla węgla, jako rekompensatę za ponoszone koszty i straty (także te ekologiczne) otrzymały postindustrialną infrastrukturę do wykorzystania na cele naukowe, edukacyjne, społeczne, kulturalne i komercyjne".

Rada zwróciła się też z apelem do parlamentarzystów "o aktywny udział, w łączności z wyborcami, w procesach legislacyjnych dotyczących przyszłości regionu, a tym samym o roztropne zarządzanie i rozporządzanie procesem nieuchronnej zmiany". Inny apel – do samorządowców, zwłaszcza gmin i powiatów górniczych – jest prośbą "o konsekwentną współpracę w przekształcaniu nieruchomości postindustrialnych na cele stymulujące rozwój lokalny i otwartość na nowe inwestycje, przygotowanie pod nie terenów i ułatwienia dla inwestorów".

"Rada Społeczna apeluje także do strony społecznej – do związków zawodowych, by zachowały świadomość, że w świetle katolickiej nauki społecznej ich obowiązkiem jest nie tylko obrona praw pracowniczych, lecz także partycypacja, konstruktywne włączenie się w programy restrukturyzacji i modernizacji"

– głosi przyjęty przez Radę dokument.

Nawiązując do obchodów 100-lecia powstań śląskich i włączenia w 1922 r. części Górnego Śląska do Polski, członkowie Rady przypomnieli, że Śląsk przed wiekiem był jednym z najnowocześniejszych regionów przemysłowych Europy.

"Bogaty nie tylko w zasoby naturalne, lecz przede wszystkim w ludzi, których wiara, duma, godność, wyobraźnia, kreatywność i etos pracy są do dziś mocnym fundamentem tożsamości kolejnych pokoleń. Pamięć o tym wyznacza nam sposób myślenia i troski o przyszłość Górnego Śląska" – wskazują doradcy metropolity.

W ocenie członków Rady, restrukturyzacja górnictwa już od kilku dekad jest elementem górnośląskiej rzeczywistości.

"Jednak skala i tempo dyskutowanych obecnie projektów są odbierane przez wielu mieszkańców Górnego Śląska jako zamiar destrukcji przemysłu węglowego i zamach na śląską tożsamość"

– napisano.

"Problem, przed którym stoją mieszkańcy Górnego Śląska, to nie tylko kwestia przyszłości przemysłu wydobywczego i energetycznego, rozumianego jako zespół urządzeń o charakterze technicznym, finansowym i organizacyjnym, lecz przede wszystkim przekonanie, że planowane zmiany w niewystarczający sposób łączą się z kompleksową restrukturyzacją całego regionu. Restrukturyzacja górnictwa nie powinna być celem, lecz istotnym narzędziem i okazją do szerszej refleksji nad przyszłością całego Śląska" – uważają członkowie Rady.

Ich zdaniem "planowana restrukturyzacja regionu powinna być poprzedzona procesami inwestycyjnymi w nowe technologie, tworzeniem nowoczesnych centrów wzdłuż ciągów komunikacyjnych, wsparciem dla lokalnych inicjatyw, ułatwieniami administracyjnymi, aby ten kapitał ludzkiej przedsiębiorczości nie został zmarnowany, lecz pomnożony".

"Każda, nawet najtrudniejsza reforma jest możliwa do przeprowadzenia pod warunkiem społecznej zgody co do jej celów i etapów realizacji. Tego wymagają także zasada poszanowania godności człowieka i status obywatela. Pragniemy wskazać, że obecnie skala i czas oddziaływania społecznego planowanych zmian w sektorze górnictwa węgla kamiennego i w całym regionie nie są powszechnie znane. Tymczasem to właśnie trudny do oszacowania koszt koniecznych zmian społecznych jest jedną z tych kwestii, które najbardziej niepokoją mieszkańców Górnego Śląska"

– czytamy w stanowisku.

Rada postuluje "większą dostępność i przystępność programów dla sektora górnictwa węglowego i dla regionu oraz ich korekt i uaktualnień". W stanowisku znalazło się także ostrzeżenie przed "manipulacją w przestrzeni śląskich wartości" oraz stereotypowym postrzeganiem Śląska i jego mieszkańców.

Ponadto w stanowisku wskazano na potrzebę "konsensusu politycznego, gwarantującego kontynuację zaplanowanych zmian, konsekwencję i właściwe wykorzystanie środków na ich przeprowadzenie". Jak napisano, odpowiedzialne zaplanowanie i przeprowadzenie zmian wymaga rzetelnego opracowania i konsekwentnego wcielenia w życie kilku programów związanych m.in. z nowymi inwestycjami, podnoszeniem kompetencji pracowników, rozwojem uczelni wyższych czy wsparciem dla osób dotkniętych skutkami transformacji.

Pełną treść stanowiska "Głos o przyszłości Górnego Śląska" można znaleźć na stronach Archidiecezji Katowickiej.

10-osobowa Rada Społeczna to gremium konsultacyjne i doradcze arcybiskupa metropolity katowickiego. Jej zadaniem jest wypracowywanie opinii na temat ważnych aktualnych wydarzeń społecznych w aspekcie działalności pasterskiej, z ukierunkowaniem na rozwiązania duszpasterskie i praktyczne. Wśród członków Rady obecnej kadencji są m.in. były prezydent Katowic Piotr Uszok, redaktor "Gościa Niedzielnego" Andrzej Grajewski i dziennikarka Anna Musialik-Chmiel.