III Kongres Praw Obywatelskich, którego organizatorem jest rzecznik praw obywatelskich Adam Bodnar wspólnie z Biurem Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE (ODIHR), odbywa się w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.

Bodnar, otwierając kongres przypomniał, że odbywa się on w 38. rocznicę wprowadzenia stanu wojennego w Polsce. "Choć minęło sporo czasu, to jednak data 13 grudnia musi nam zawsze przypominać, że prawa i wolności nie są dane raz na zawsze, że o demokrację, prawa człowieka i praworządność trzeba dbać każdego dnia" - powiedział rzecznik.

Zaznaczył, że trzeci kongres – ostatni w jego kadencji – to próba zastanowienia się nad wyzwaniami cywilizacyjnymi i rozwojowymi w kontekście praw człowieka. Wskazał, że do najważniejszych wyzwań należeć będą: zmiany klimatyczne, rozwój nowych technologii, problemy demograficzne, akceptacja dla wartości demokratycznych ze strony młodzieży, oraz kryzys praworządności.

"Mam wrażenie, że poważne problemy i wyzwania, które w perspektywie będą wpływać na codzienne życie nas wszystkich, obywateli, bywają gdzieś poza dyskursem publicznym. Nie mamy jako państwo debaty strategicznej, nie mamy sztabów kryzysowych i rozwiązań czy nawet wizji na nadciągające potężne zagrożenia. Decyzje podejmowane są często w sposób emocjonalny, a nie w wyniku poważnej refleksji, debaty, uwzględnienia znaczenia krajowej decyzji dla polityki na szczeblu europejskim czy wręcz globalnym"

- ocenił rzecznik.

Dlatego - jak dodał - w czasie kongresu eksperci z różnych dziedzin, będą starali się poszukiwać rekomendacji dla władz publicznych, ale także drogowskazów – zasad i wartości, którymi władze powinny się kierować.

Podczas uroczystej inauguracji kongresu prezydencki minister Andrzej Dera odczytał list od prezydenta Andrzeja Dudy do jego uczestników. Prezydent także przypominał o rocznicy wprowadzenia stanu wojennego w Polsce, ale też o "rewolucji Solidarności, po której nastąpił stopniowy demontaż systemu komunistycznego, a Polacy odzyskali własne, suwerenne państwo".

"Dzięki tamtym historycznym wydarzeniom żyjemy dzisiaj w niepodległej Rzeczypospolitej. Bez żadnych przeszkód korzystamy z wszelkich swobód obywatelskich i demokratycznych, jako ludzie wolni i równi bierzemy udział we współdecydowaniu o sprawach naszego państwa"

- podkreślił.

Dodał, że jesteśmy uczestnikami i obserwatorami debaty publicznej, w której każdemu przysługuje prawo do wygłaszania własnych opinii, spierania się i wzajemnego przekonywania.

"Naturalny w demokracji pluralizm poglądów i możliwość nieskrępowanego dyskutowania o nich należą do podstawowych wolności obywatelskich obowiązujących w naszym kraju, czego świadectwem są również rozpoczynające się obrady"

– wskazał prezydent.

Podkreślił, że bogaty program kongresu stwarza pole do analizy wielu ważnych problemów. Podziękował organizatorom wydarzenia za podjęty wysiłek. "Niech to spotkanie dobrze przysłuży się tym niezwykle ważnym dla naszego demokratycznego państwa i społeczeństwa wartościom, którymi są dialog, otwartość wobec innych ludzi i przekonań, doświadczeń i wrażliwości" - napisał prezydent Andrzej Duda.

Marszałek Senatu Tomasz Grodzki zaznaczył, że obecnie martwią go nowe wyzwania, takie jak obrona praworządności, czyste powietrze i poszukiwanie azymutu na życie dla młodzieży.

Wyraził zaniepokojenie w związku z tym, że - jak mówił - Komisja Europejska stworzyła wyjątek dla Polski w budowie czystej Europy. "Nie mogę się pogodzić z tym, że ekonomia będzie dominowała nad prawem człowieka do czystego powietrza. Jako chirurg klatki piersiowej wiem, jak wyglądają zanieczyszczone płuca" – mówił Grodzki.

Zaapelował do rządu, aby "mimo tego wyjątku dołożył wszelkich starań, by Polska stała się jak najszybciej czystym krajem". Zadeklarował również pomoc Senatu w tym dziele.

W nocy z czwartku na piątek przywódcy unijni porozumieli się na szczycie w Brukseli w sprawie osiągnięcia przez UE neutralności klimatycznej do 2050 r., ale Polska nie była w stanie zadeklarować woli wdrożenia tego celu. Temat ma powrócić na szczycie szefów państw i rządów UE w czerwcu 2020 r.

Z kolei wicemarszałek Sejmu Małgorzata Kidawa-Błońska podczas swojego wystąpienia wskazywała, że prawo powinno być ponad polityką, a "na naszych oczach wszystko staje się polityką, nawet nagroda Nobla dla Olgi Tokarczuk".

"Widzimy codziennie, że te nasze drobne prawa są niweczone. Najwyższa władza w naszym kraju obraża sędziów stosujących prawo stanowione przez parlament, stosujących ustawy podpisywane przez prezydenta, stosujących prawo międzynarodowe, do którego przestrzegania zobowiązaliśmy się poprzez stosowne umowy"

- powiedziała.

Dodała, że sędziowie i obywatele muszą się bronić przed władzą polityczną. "Nie mamy poczucia, że osoba odpowiedzialna za pilnowanie Konstytucji wypełnia swoją rolę. Wręcz przeciwnie, doświadczamy bezrefleksyjnego naruszania zasad konstytucyjnych" - oceniła. "Trybunał Konstytucyjny, którego rolą jest stanie na straży praw obywatelskich, to organ całkowicie zdewastowany" - dodała Kidawa-Błońska.

Zaznaczyła, że w tej sytuacji ważna jest rola RPO, ruchów obywatelskich, organizacji prawniczych. "To one przejęły odpowiedzialność za strzeżenie praworządności w Polsce. (...) Ale władza w Polsce na każdym szczeblu, z przykładem idącym z góry, musi powrócić do przestrzegania Konstytucji" - podkreśliła.

"Panie rzeczniku, chciałem powiedzieć - fascynuje mnie pan, robi pan fantastyczną robotę" - powiedział z kolei wicemarszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty, zwracając się do Adama Bodnara.

Jego zdaniem dzisiaj nie ma pewności, że Polska nadal będzie podążać w stronę demokracji, równości i praw człowieka. "Są siły, są osoby, które zamiast budować siłę za pomocą jedności, wszczynają wojnę, konfliktują ze sobą ludzi i grupy społeczne. Chcą zawrócić kierunek rozwoju w Polsce, próbują budować system oparty nie na jednoczeniu wszystkich obywateli, a na wykluczeniu" - powiedział Czarzasty.

Przez dwa dni, od piątku do soboty, uczestnicy kongresu będą mogli wziąć udział w ponad 50 panelach i spotkaniach tematycznych poświęconych m.in. gwarancji prawa do prywatności w kontekście mediów społecznościowych, przestrzeganiu praw obywatelskich w działalności służb specjalnych, dostępowi do in vitro, gwarancji prawa do czystego powietrza jako prawa człowieka.