Według Brücknera nazwa miesiąca nawiązuje do sierpa, używanego podczas żniw. Sierpień to drugi najcieplejszy po lipcu miesiąc w naszej strefie klimatycznej. Zazwyczaj to też ostatni miesiąc, w którym występują fale silnych upałów. To także ostatni miesiąc meteorologicznego lata, choć lato astronomiczne trwa do 22 września. W sierpniu, zwłaszcza pod jego koniec, pojawia się coraz więcej oznak nadchodzącej jesieni: żółkną liście drzew i trawy, nocami obniża się temperatura.
  
Od 21 czerwca dni stają się coraz krótsze, a noce dłuższe i ten proces będzie trwał aż do końca grudnia. Na początku sierpnia wschód słońca w Warszawie był   o 4.57, a zachód o 20.27, natomiast 31 sierpnia słońce wzejdzie o 5.46, a zajdzie o 19.25, zatem dzień skraca się w ciągu miesiąca o niemal dwie godziny. Statystycznie słonecznych godzin w sierpniu jest średnio 214.

Sierpień określa się jako późne lato. W miesiącu tym kwitną ponownie łąki i ścierniska. Kwitnie bodziszek łąkowy, brodawnik jesienny, ostrożeń błotny, selernica żyłkowata, koniopłoch łąkowy, okrzyn łąkowy, krwiściąg lekarski,obficie kwitną róże. Kwitnie też lebioda, czyli komosa biała. Dojrzewają owoce różnych drzew i krzewów, ozdobnych i owocowych. Pojawiają się owoce dzikiego bzu i jarzębiny. Dojrzewają śliwki, jeżyny, letnie jabłka i gruszki.

Na polach dojrzewa jary jęczmień i owies. W dalszym ciągu kwitnie gryka, masowo owocują trawy. W lesie liściastym kwitnie niewiele roślin, większość roślin leśnego runa owocowało. 

Nadal obficie owocują borówki czernice. W suchych, ubogich lasach sosnowych zaczynają kwitnąć wrzosy, tworząc gdzieniegdzie kępy i wielkie kobierce. W borach mieszanych kwitnie żółta nawłoć, a na wyrębach – wierzbówki wąskolistne. Po każdym większym deszczu zaczynają masowo pojawiać się grzyby.

W górach zakwita goryczka trojeściowa i karpacka (to pierwszy znak, że lato w Tatrach ma się ku końcowi). Na trawiastych upłazach i słonecznych zboczach, suchych łąkach i pastwiskach otwierają się srebrzyste koszyczki dziewięćsiłów. Na halach trawy przybierają płową barwę. W drugiej połowie sierpnia owoce situ skuciny przybierają barwę czerwoną (od niej pochodzi nazwa Czerwone Wierchy, na których ta roślina licznie występuje).

Niektóre ptaki zaczynają odlatywać na południe (wilgi, kukułki, liczne ptaki błotne i wodne). W ciągu tego miesiąca odlatuje też wiele ptaków śpiewających. W ogrodach trwają jeszcze loty chrząszczy i motyli, na liściach i owocach można spotkać larwy. O zmierzchu latają ogromne motyle zmierzchnicy trupiej główki. Wiele owadów schodzi już na zimę do ziemi. Na ścierniskach bardzo aktywne są gryzonie (mysz polna i domowa, badylarka) i ptaki jedzące ziarna. 
W sierpniu kończy się rozwój kijanek wielu gatunków płazów. W tym miesiącu zazwyczaj są obwite połowy, łowi się głównie brzany, jazie, karasie, karpie, leszcze, liny, okonie, płocie, sumy, świnki i węgorze.

Co widać na sierpniowym niebie

Słońce nadal zbliża się do równika niebieskiego i w sierpniu wstępuje w znak Panny.

Pod koniec miesiąca można dojrzeć Merkurego. Wenus znajduje się na niebie blisko Słońca i dlatego obserwacje tej planety w sierpniu nie są możliwe. Nad ranem można za to zobaczyć Marsa. Druga połowa nocy to czas, kiedy widoczny jest Jowisz, który jasno świeci w konstelacji Ryb i jest najjaśniejszym obiektem na niebie. Kończy się natomiast możliwość obserwacje Saturna.

W sierpniu widoczny jest Uran w konstelacji Ryb i Neptun w konstelacji Wodnika. Do obserwacji tych planet warto użyć lornetki albo teleskopu. Plutona można obserwować przy użyciu teleskopu w konstelacji Strzelca.